Αλκοολισμός (“μοναξιά μέσα στο πλήθος”) – Έθος και Τρόμος

FIX YOUR SOULΤο προφίλ του αλκοολικού (σε περίπτωση που τα κείμενα που αναδημοσιεύω εδώ δεν είναι της Κατερίνας – βλ. παρακάτω- παρακαλώ ενημερώστε με άμεσα)

Ο αλκοολισμός είναι ένα πολύπλοκο πολυπαραγοντικό φαινόμενο. Αναπτύσσεται συνήθως σε μια προσωπικότητα που χαρακτηρίζεται από τάση απομόνωσης, μειωμένη αυτοεκτίμηση, υπερτροφικό εγώ, απελπισία, μοναξιά, φόβους, αδυναμία αντοχής της ματαίωσης, αισθήματα ανικανοποίητου, δυσπιστία. Σημαντικό ρόλο στην εγκατάσταση του αλκοολισμού παίζουν παράγοντες κοινωνικοί και πολιτιστικοί, όπως επίσης και το οικογενειακό περιβάλλον του ατόμου. Ο αλκοολισμός επηρεάζει σοβαρά τόσο τη σωματική όσο και τη ψυχική κατάσταση του ατόμου. Είναι μια παθολογική κατάσταση που χρειάζεται θεραπευτική αντιμετώπιση σε ειδικό θεραπευτικό κέντρο. Βασικός όρος για την επιτυχία της θεραπευτικής προσπάθειας είναι η απόφαση του ίδιου του ατόμου να απεξαρτηθεί.
Καμιά θεραπεία δεν μπορεί να γίνει αναγκαστικά. Χρειάζεται η ενεργητική συμμετοχή του ατόμου στην όλη θεραπευτική διαδικασία η οποία διαρκεί πολύ, είναι δύσκολη και απαιτεί όλες τις δυνάμεις του. Μέσα από αυτήν θα μπορέσει να συνειδητοποιήσει τις αιτίες εξάρτησής του. Να ξεπεράσει τις αδυναμίες του. Να αποκαταστήσει τις βλάβες του οργανισμού, που οφείλονται στη δράση του οινοπνεύματος. Να μάθει τρόπους σωστής άμυνας απέναντι στο αλκοόλ, ώστε να μην καταφύγει ξανά σε αυτό μόλις βρεθεί μπροστά σε δυσκολίες και προβλήματα.
Σήμερα ο αλκοολικός ο σύγχρονος, έχει να κάνει με έναν άνθρωπο, που είναι κοντά στη μέση ηλικία. Έχει μια μακρά σχέση περίπου οκτώ με δέκα χρόνια με το αλκοόλ. Είναι επιφορτισμένος με οικογενειακές, επαγγελματικές και άλλες ευθύνες. Είναι δηλαδή καθημερινός άνθρωπος. Στον αλκοολισμό υπερισχύουν οι άνδρες ενώ υπάρχει και ο γυναικείος αλκοολισμός σε χαμηλότερο επίπεδο.. Οι γυναίκες εξαρτώνται με μεγαλύτερη ταχύτητα από το αλκοόλ και πιθανόν να έχουν μεγαλύτερες επιπλοκές.

Παράγοντες που οδηγούν στην εξάρτηση

Οι παράγοντες είναι:

Κοινωνικοί.. Ο τρόπος με τον οποίο είναι οργανωμένη η σύγχρονη οικογένεια, η εργασία και η κοινωνία γενικότερα, φαίνεται να αποτελεί σημαντικό παράγοντα αιτιολογίας του αλκοολισμού.
Πολιτισμικοί.. Υπάρχουν κοινωνίες που για θρησκευτικούς ή άλλους λόγους απαγορεύουν τη χρήση του αλκοόλ. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν κοινότητες όπου ενώ η χρήση της αλκοόλης είναι κοινωνικά αποδεκτή, οι περιπτώσεις αλκοολισμού είναι σπάνιες.
Βιολογικοί και γενετικοί παράγοντες.. Η θεώρηση της κληρονομικότητας του αλκοολισμού μέσω γενετικών μηχανισμών απασχολεί σοβαρά την επιστημονική κοινότητα. Οι έρευνες που εστιάζονται στο θέμα της κληρονομικότητας του αλκοολισμού μελετούν τη πιθανότητα εκδήλωσης του αλκοολισμού σε παιδιά αλκοολικών που έχουν υιοθετηθεί και δεν είχαν καμία επαφή με τους βιολογικούς τους γονείς.
Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι παράγοντες του αλκοολισμού δεν λειτουργούν ατομικά αλλά συλλογικά. Δηλαδή υπόκεινται σε συνεχή αλληλεπίδραση για να παράγουν τον αλκοολισμό.

Επιπτώσεις του αλκοόλ στον οργανισμό

Η υπερκατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών συνδέεται: με την υπέρταση, με διάφορους τύπους υπερλιπιδαιμιών, με αύξηση της συχνότητας των ατυχημάτων αλλά και με τον καρκίνο του ήπατος, του στόματος, του λάρυγγα και του οισοφάγου. Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων ποτών οδηγεί σε παχυσαρκία λόγω των πολλών θερμίδων των οινοπνευματωδών, ενώ η κατάχρηση οδηγεί σε αλκοολισμό, ο οποίος συνοδεύεται από μείωση του σωματικού βάρους, λόγω διαταραχής της απορρόφησης άλλων θρεπτικών συστατικών και αφυδάτωσης.
Το αλκοόλ επηρεάζει καταλυτικά τον ανθρώπινο οργανισμό..
ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ.. Το αλκοόλ επηρεάζει τις κυψέλες του εγκεφάλου. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ζαλάδες, θολή σκέψη, τρίκλισμα, μπέρδεμα στην ομιλία.
ΜΑΤΙΑ.. Θολή όραση, λόγω της δύσκολης λειτουργίας των μυών των ματιών.
ΣΤΟΜΑ-ΛΑΡΥΓΓΑΣ.. Στο αλκοόλ η πέψη δεν γίνεται όπως στα άλλα υγρά. Η απορρόφηση από το σώμα αρχίζει μέσω του στόματος και του λάρυγγα, με αποτέλεσμα να προκαλεί πονόλαιμους και έλκος.
ΚΑΡΔΙΑ.. Αρρυθμίες και υψηλή πίεση.
ΣΥΚΩΤΙ.. Το αλκοόλ μπορεί να δηλητηριάσει το συκώτι.
ΣΤΟΜΑΧΙ.. Το αλκοόλ ερεθίζει το πεπτικό σύστημα. Εμετοί και πόνοι και πόνοι που προκαλούν έλκος είναι τα άμεσα αποτελέσματα.
ΝΕΦΡΑ.. Το αλκοόλ μπορεί να σταματήσει τη λειτουργία των νεφρών, που είναι να διατηρούν τη σωστή ισορροπία των υγρών και των μετάλλων στο σώμα.
ΦΛΕΒΕΣ-ΑΡΤΗΡΙΕΣ.. Το αλκοόλ διευρύνει τα αιμοφόρα αγγεία με άμεσο αποτέλεσμα τους πονοκεφάλους και την πτώση της θερμοκρασίας του σώματος.
ΑΙΜΑ.. Το αλκοόλ μειώνει τη δυνατότητα του σώματος να παράγει αίμα με αποτέλεσμα την αναιμία ή μόλυνσή του.
ΜΥΣ.. Το αλκοόλ προκαλεί αδυναμία μυών με αποτέλεσμα την επιρρέπεια στα πεσίματα.
Το πρώτο όργανο το οποίο επηρεάζεται από το αλκοόλ είναι το συκώτι.

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, το αλκοόλ κατατάσσεται στην τέταρτη αιτία θανάτου παγκοσμίως.

ΤΙ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ΤΑ ΠΟΤΑ

ΠΟΤΟ(100γρ.)…….Αλκοόλ…….Πρωτεΐνες…….Λιπίδια…..Υδατάνθρακες….Νερό
Κρασί(λευκό)….9,9%……..0.1γρ…………..– ……….4.2γρ………85.6γρ.
Κρασί(κόκκινο)..15,3%…….0.1γρ……………-………..7.7γρ………76.7γρ.
Μπίρα……………4-5%……….-……………..-………..ίχνη……92.1γρ.
Ούζο…………40%………..-……………..-…………ίχνη………58.2γρ.
Τζιν, ουίσκι, βότκα.42.5%…..-……………..-…………ίχνη………57.5γρ.
Ρακί, τσίπουρο…36%……….-……………..-…………ίχνη………64γρ.
ΚΟΝΙΑΚ………..40%……….-……………..-…………ίχνη………64γρ.

Οι Έλληνες και πιο πολύ οι νέοι καταναλώνουν κυρίως ποτά με υψηλή περιεκτικότητα σε αλκοόλ με αποτέλεσμα να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο κίρρωσης του ήπατος.

Κοινωνικές επιπτώσεις

Το αλκοόλ έχει μια πάρα πολύ μεγάλη κρυμμένη θνησιμότητα, που έχει να κάνει με τροχαία, εργατικά ατυχήματα, πνιγμούς, φωτιές.
Στην Ελλάδα το ποσοστό των τροχαίων με αιτία το ποτό ανέρχεται στο 40% που σημαίνει ότι 1.100 άτομα το χρόνο χάνουν τη ζωή τους στην άσφαλτο λόγω της χρήσης αλκοόλ.
Επίσης η υπερβολική χρήση αλκοόλ οδηγεί σε βίαιες επιθέσεις και εγκληματικότητα λόγω της μειωμένης αντίληψης του αλκοολικού.

Η οικογένεια του αλκοολικού

Ο αλκοολισμός αποκαλείται συχνά οικογενειακή ασθένεια. Και αυτό λόγω του αντίκτυπου που έχουν τα εξαρτημένα από το αλκοόλ μέλη στους γύρω τους. Οι περισσότερες διαταραχές που προκαλεί η εξάρτηση αφορούν τη συμπεριφορά. Με τον καιρό η οικογενειακή ζωή μπορεί να γίνει δυσβάσταχτη και να μετατραπεί σε καθημερινό μαρτύριο.
Στην ουσία οι οικογένειες με κάποιο διαταραγμένο μέλος λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Έχοντας προσαρμοστεί στο πρόβλημα η οικογένεια θα πρέπει να κάνει σημαντικές αναπροσαρμογές για να μπορέσει το αλκοολικό μέλος να αναζητήσει θεραπεία.
Στο ένα άκρο ο αλκοολικός είναι σαν ένοικος μέσα στην οικογένεια. Η οικογένεια τον απομονώνει και τον αποκλείει, περιμένει ελάχιστα από αυτόν και του δίνει ελάχιστα. Στο άλλο άκρο ο αλκοολικός βρίσκεται συνεχώς στο επίκεντρο της οικογένειας. Υπάρχει όμως και η πιθανότητα σε μια οικογένεια στην οποία κάποιος αντιμετωπίζει πρόβλημα αλκοολισμού, τα άλλα μέλη της οικογένειας όσο καλές προθέσεις και να έχουν να συμπεριφέρονται με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέψουν τη συνέχιση της κατανάλωσης του αλκοόλ. Μπορεί να προστατεύουν το αλκοολικό μέλος να βρίσκουν δικαιολογίες να πιστεύουν στα άλλοθι να συμβάλλουν στη συγκάλυψη. Οι πράξεις του αλκοολικού εκτείνουν αναπόφευκτα το επίπεδο άγχους της οικογένειας.
Ένας όρος που χρησιμοποιείται περισσότερο για να περιγράψει τις επιδράσεις του αλκοολισμού στην οικογένεια είναι η συν-εξάρτηση. Ο όρος συνεξαρτημένος χρησιμοποιείται για το επηρεαζόμενο άτομο.

Νέοι και αλκοόλ

Ο αριθμός των νέων που πίνουν συστηματικά ολοένα και αυξάνεται, ενώ ο μέσος όρος ηλικίας των ατόμων που έχουν πρόβλημα αλκοολισμού μειώθηκε δραματικά τη τελευταία δεκαετία. Την ίδια στιγμή στους νέους κυριαρχεί η αντίληψη, ότι χωρίς σφηνάκια δεν υπάρχει διασκέδαση. Αυτό που δεν έχει γίνει κατανοητό από τους νέους είναι οι επιπτώσεις που έχει το αλκοόλ στον οργανισμό τους. Η πλέον συνηθισμένη επίπτωση της νοθείας των ποτών ή της κατάχρησης στους νέους είναι η τοξική δηλητηρίαση. ’λλες επιπτώσεις είναι ο πονοκέφαλος, αδιαθεσία, επιθετικότητα, εκδήλωση βίαιης συμπεριφοράς, αλλαγή διάθεσης, ατυχήματα. Οι βιομηχανίες του αλκοόλ υπολογίζουν πολύ στη νεανική αγορά. Και εφευρίσκουν συνεχώς νέους τρόπους διάθεσης.

Θεραπευτικά προγράμματα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα ουσιαστικά είναι διαδεδομένες οι ομάδες των Ανώνυμων Αλκοολικών (παράλληλα λειτουργούν ομάδες για την οικογένεια του αλκοολικού, όπως η ΑΛΑΝΟΝ, και για τους εφήβους που αντιμετωπίζουν προβλήματα αλκοολισμού μέσα στην οικογένεια, όπως η ΑΛΑΤΙΝ).

Τι είναι οι Α. Α.. Είναι μια αδελφότητα ανδρών και γυναικών όπου μοιράζονται μεταξύ τους την εμπειρία τους, τη δύναμη και την ελπίδα τους ώστε να μπορέσουν να λύσουν το κοινό τους πρόβλημα και να βοηθήσουν άλλους να αναρρώσουν από τον αλκοολισμό. Μοναδική προϋπόθεση να γίνει κάποιος μέλος είναι η επιθυμία να σταματήσει να πίνει. Τα μέλη δεν καταβάλλουν καμία συνδρομή. Οι Α. Α δεν συνδέονται με καμία αίρεση ή θρήσκευμα.
Ο πιο σημαντικός παράγοντας σε αυτό που ονομάζεται απεξάρτηση από το αλκοόλ είναι ο ίδιος ο εξαρτημένος. Πόσο συνειδητή είναι η απόφαση του ίδιου να σταματήσει να πίνει, αφού έχει παραδεχθεί το πρόβλημα, και πόσο αυτή η απόφαση δεν περιορίζεται χρονικά. Η αποχή από το αλκοόλ είναι ένας καθημερινός Γολγοθάς και έχει να κάνει περισσότερο με τη ψυχολογική εξάρτηση του ατόμου από την ουσία.

«Οι ίδιοι οι αλκοολικοί τονίζουν» Είναι δικαίωμά σου να πίνεις ή να μην πίνεις. Είναι δικαίωμά σου να πεθάνεις πιωμένος ή πιωμένη ή να μην πεθάνεις πιωμένος ή πιωμένη.

Πρόληψη: η λύση

Πρόληψη

Η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι δύσκολη όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα. Γι’ αυτό το λόγο οι υπεύθυνοι στρέφονται προς την εναλλακτική λύση της πρόληψης. Το συμπέρασμα στο οποίο έχει καταλήξει κάθε κοινωνία είναι ότι είναι προτιμότερο να δοθεί έμφαση στη ενίσχυση του αυτοελέγχου. Η ενίσχυση του αυτοελέγχου σε αντίθεση με την παρόρμηση της κατανάλωσης αλκοόλ, έχει αποδειχθεί επιτυχής για τη μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού.

Οι δέκα στρατηγικές δράσης για το αλκοόλ.

1.Πληροφόρηση του κοινού για τις συνέπειες κατανάλωσης του αλκοόλ στην υγεία, την οικογένεια και την κοινωνία.
2.Προώθηση της δημιουργίας δημοσίων, ιδιωτικών και εργασιακών χώρων προφυλαγμένων από ατυχήματα και βία.
3.Προαγωγή της Υγείας μέσω του ελέγχου της διαθεσιμότητας των οινοπνευματωδών.
4.Ψήφιση και επιβολή νόμων που να αποτρέπουν αποτελεσματικά τον συνδυασμό ποτού-οδήγησης.
5.Εφαρμογή αυστηρού ελέγχου στην άμεση και στην έμμεση διαφήμιση των οινοπνευματωδών ποτών.
6.Διασφάλιση της προσεγγισιμότητας αποτελεσματικών υπηρεσιών θεραπείας και αποκατάστασης με ειδικευμένο προσωπικό.
7.Προαγωγή της επίγνωσης για την ηθική και νομική ευθύνη όσων εμπλέκονται στο εμπόριο ή στην προσφορά οινοπνευματωδών ποτών.
8.Ενίσχυση της ικανότητας της κοινωνίας να αντιμετωπίζει τα προβλήματα από την κατανάλωση αλκοόλ μέσα από την εκπαίδευση ειδικών σε τομείς όπως η υγεία, κοινωνική πρόνοια, εκπαίδευση και δικαιοσύνη.
9.Υποστήριξη μη κυβερνητικών οργανώσεων και κινημάτων αυτοβοήθειας που προάγουν τρόπους υγιεινής ζωής.
10.Διαμόρφωση προγραμμάτων ευρείας βάσης στις Χώρες – Μέλη, λαμβάνοντας υπόψη τον Ευρωπαϊκό Καταστατικό Χάρτη για το αλκοόλ.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.Κώστας Τσαρουχάς, Αλκοόλ ένα σκληρό ναρκωτικό,2η έκδοση, Αθήνα 2000.

2.www.nifalioi.gr…… www.Iatrikionline.gr… www.live-pedia.gr

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ
ΣΧΟΛΗ Σ.ΕΥ.Π.- ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ
ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ:
ΧΑΡΑΝΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ
ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2005-6

V. Το τρομώδες παραλήρημα. Παρατηρείται σε άτομα με βαριά και χρόνια αλκοολική τοξίκωση που συνήθως διαρκεί πάνω από δέκα χρόνια. Η μεγαλύτερη συχνότητα του παρατηρείται στις ηλικίες μεταξύ 35 και 55 ετών. Ανευρίσκονται συχνά εκλυτικοί παράγοντες όπως πνευμονία, πάθηση του πεπτικού, χειρουργική επέμβαση, κάταγμα. Γίνεται δεκτό ότι οι παράγοντες αυτοί ενέχονται, τουλάχιστο ως αφορμές της απότομης διακοπής της λήψης του οινοπνεύματος. Το τρομώδες παραλήρημα μπορεί να εγκατασταθεί αιφνίδια, μερικές φορές με μία κρίση σπασμών. Συχνότερα πρόδρομα σημεία επί δύο έως τέσσερις ημέρες: τρόμος, ανορεξία, έντονη δίψα, αυξανόμενο άγχος, νυχτερινή αϋπνία με ονειρισμό και διέγερση. Η σημειολογία περιλαμβάνει:
-Συγχυτικο-ονειρική κατάσταση με μεγάλη διέγερση, όπου ο ασθενής παρουσιάζει θόλωση της συνείδησης, αποπροσανατολισμό και καταλαμβάνεται από έντονο ονειρισμό. Οι πολυαισθητηριακές ψευδαισθήσεις μεταξύ των οποίων κυριαρχούν οι οπτικές, οργανώνονται , συνήθως, με μορφή τρομακτικών ιστοριών ή σκηνών της επαγγελματικής του ζωής, που αλληλοδιαδέχονται οι μεν τις δε και διαπλέκονται μέσα σε μία εφιαλτική ατμόσφαιρα. Ο ονειρισμός συγκεκριμενοποιείται με μορφή οπτικών αισθητηριακών ψευδαισθήσεων όπως ιστοί αράχνης και κινήσεις μικρών ζώων τα οποία ο αλκοολικός βλέπει και αισθάνεται πάνω στο σώμα του και προσπαθεί να τα πιάσει. Η διέγερση είναι έντονη και εξαντλεί τον άρρωστο, που είναι ολοκληρωτικά αφοσιωμένος στο παραλήρημά του, παίρνει ενεργό μέρος στις περιπέτειες του, φωνάζει, τρέχει, «εργάζεται» πυρετωδώς ή απωθεί τους εχθρούς του. Υπάρχει κίνδυνος επιθετικών πράξεων καθώς και αντιδράσεων φυγής σε στιγμές αγχώδους πανικού.
-Εγκεφαλοπάθεια Gayet- Wernicke. Αποτελεί αρκετά συχνή πάθηση και οφείλεται σε κακή διατροφή. Η αβιταμίνωση Β1 παίζει καθοριστικό ρόλο. Η βασική αιτία είναι ο χρόνιος αλκοολισμός, που είναι υπεύθυνος για την έλλειψη θειαμίνης είτε εξαιτίας ελαττωμένης πρόσληψης (ανορεξία, διαταραχή του διαιτητικού ισοζυγίου με τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες και φτωχές σε πρωτεΐνες) είτε εξαιτίας ελαττωματικής απορρόφησης (γαστρίτιδα, διαταραχές των εντερικών λειτουργιών). Η σημειολογία περιλαμβάνει διαταραχές της συνείδησης ποικίλης βαρύτητας, οπτικοκινητικές διαταραχές, εναντιωτική υπερτονία, κινητική ασυνεργεία και διαταραχές της ισορροπίας που καθιστούν αδύνατη την βάδιση και την όρθια στάση. Επίσης νευροφυτικές διαταραχές, όπως ταχυκαρδία και υπόταση με κίνδυνο καταπληξίας. Τέλος, συμπτώματα πολυνευρίτιδας ποικίλης έντασης, που διαπιστώνονται στο 70% των περιπτώσεων.
-Σύνδρομο Korsakoff . Συνήθως εμφανίζεται κατά την αποδρομή εγκαφαλοπάθειας Wernicke. Στο βαθμό που υποχωρεί η συγχυτική κατάσταση, έρχεται στην επιφάνεια η ειδική διαταραχή της μνήμης. Μερικές φορές η υποξεία περίοδος περνά απαρατήρητη και το σύνδρομο Korsakoff εκδηλώνεται ευθύς εξαρχής. Η κλινική εικόνα περιλαμβάνει πολύ χαρακτηριστική προσβολή της μνήμης. Ο ασθενής ξεχνά τα γεγονότα που συνέβησαν από την αρχή της νόσου και μετά. Ξεχνά από την μία στιγμή στην άλλη και από την μία ώρα στην άλλη αυτά που διάβασε, τις συζητήσεις που έκανε, τις οδηγίες που του δόθηκαν και τις επισκέψεις που δέχθηκε. Ένα άλλο σημείο της κλινικής εικόνας είναι η αισθητικο- κινητική πολυνευρίτιδα, που οφείλεται και αυτή στη βιταμινική ένδεια και συνυπάρχει συχνά, αλλά όχι σταθερά, με το σύνδρομο Korsakoff, συνθέτοντας έτσι την εικόνα της ψυχοπολυνευρίτιδας.

Αλκοολικές άνοιες

Η διανοητική άνοια είναι συχνή στους αλκοολικούς μετά από μακρά περίοδο παθολογικής χρήσης. Προσβάλλεται πρώτα η προσοχή και η μνήμη. Ακολουθούν απάθεια, παθητικότητα, αδιαφορία, χαρακτηρολογικές διαταραχές, μείωση της κριτικής και αυτοκριτικής ικανότητας. Τελικά επέρχεται, προοδευτικά, κοινωνική έκπτωση, η οποία μπορεί να ευνοήσει την εμφάνιση αξιόποινων τύπων συμπεριφοράς, ιδιαίτερα στο σεξουαλικό τομέα (επιδειξιομανία, αιμομιξία) . Η νόσος παραμένει για πολύ καιρό αναστρέψιμη, εάν διακοπεί η χρήση του αλκοόλ. Σε μερικούς αλκοολικούς παρατηρείται μη αναστρέψιμη εξέλιξη προς την άνοια, με υποξεία ή προοδευτική εγκατάσταση. Αυτές οι αλκοολικές άνοιες αντιστοιχούν σε ποικίλης αιτιολογίας ανατομο- κλινικές εικόνες, από τις οποίες μόνο μερικές μορφές έχουν διαχωριστεί. Μία από αυτές είναι η νόσος Marchiafava- Bignami, η οποία εκδηλώνεται στα πλαίσια πολυετούς και σοβαρού αλκοολισμού, είναι σπάνια και η παθογένεια της σχεδόν άγνωστη. Επίσης η χρόνια ηπατική εγκεφαλοπάθεια που παρατηρείται κυρίως σε άτομα που υπέστησαν πυλαιο- κοιλιακή αναστόμωση είτε είχαν προηγουμένως παρουσιάσει επανειλημμένα οξέα επεισόδια εγκεφαλοπάθειας είτε όχι.

Θεραπευτική διαδικασία
Στόχος της θεραπευτικής διαδικασίας είναι η αλλαγή του ατόμου σε όλα τα επίπεδα της ζωής του, ψυχολογικά, κοινωνικά και επαγγελματικά. Τα ελλείμματα τα οποία το άτομο πρέπει να καλύψει μπορούν να καλυφθούν μόνο με την εκμάθηση δεξιοτήτων οι οποίες προσφέρονται στο άτομο μέσα από την ατομική αλλά και την ομαδική θεραπεία. Ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται διαμέσου ψυχοθεραπευτικών τεχνικών εκμάθησης δεξιοτήτων όπως την δραματοθεραπεία, το παίξιμο ρόλων, την καυτή καρέκλα.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη θεραπευτική σχέση του εξαρτημένου με τον θεραπευτή/ες αλλά και τα άλλα μέλη της ομάδας. Ο ρόλος του θεραπευτή έκτός από καθοδηγητής είναι και η προβολή ενός υγιούς προτύπου για ταύτιση, έτσι οι δυναμικές που δημιουργούνται μέσα στην θεραπευτική σχέση είναι αμφίδρομες. Ακόμα η «ομάδα» στόχου έχει να λειτουργήσει ως μια μικροκοινωνία μέσα στην οποία το άτομο θα μπορέσει να μάθει δεξιότητες που δεν έχει μάθει ή έχει ξεχάσει το λόγο της χρήσης τους. Αν και πολλές φορές η αντιπαράθεση με τον εξαρτημένο είναι αναπόφευκτη η προσπάθεια είναι να δουλεύει ο θεραπευτής παράλληλα με τις οποιεσδήποτε αντιστάσεις παρά να τις αντιπαρατίθεται.
Ένα από τα πιο δύσκολα κομμάτια της θεραπείας των εξαρτημένων είναι η αντιμετώπιση της υποτροπής ή πιο συχνά το «σπάσιμο» των κανόνων/ συμφωνιών της λειτουργίας της θεραπείας. Αν και πολύ συχνά η εμφάνιση αυτών των συμπεριφορών αντιμετωπίζεται με κυρώσεις, οι κυρώσεις δεν είναι τόσο αποτελεσματικές διότι πολύ συχνά αντιμετωπίζονται ως «τιμωρία». Αυτός ο τρόπος είναι συχνά ο τρόπος που χρησιμοποιούν οι γονείς και η κοινωνία για να μπορέσουν να ελέγξουν το άτομο όταν ήταν ακόμη στην χρήση, πολύ συχνά όμως χωρίς θετικό αποτέλεσμα.
Πριν μπούμε σε ζητήματα που αφορούν στους τρόπους αντιμετώπισης της αλκοόλεξάρτησης είναι σημαντικό να δούμε οι επαγγελματίες υγείας που παρεμβαίνουν και πότε.
Το Ιατροκεντρικό Μοντέλο μέσα στα πλαίσια της Δημόσιας Υγείας, κυρίως στην Ευρώπη αλλά και στην χώρα μας, κάνει τον εξής διαχωρισμό σε ότι αφορά στην χρήση και στην εξάρτηση:
-Απλή χρήση ή κοινωνική χρήση ή χρήση χαμηλού κινδύνου.
-Επικίνδυνη χρήση, τείνει να προκαλέσει βλάβη είτε στο ίδιο το άτομο, είτε σε τρίτους.
-Βλαπτική χρήση, ήδη έχει προκαλέσει βλάβη σωματική ή ψυχική.
-Εξάρτηση: έντονη επιθυμία για κατανάλωση αλκοόλ, απώλεια ελέγχου στην κατανάλωση, αύξηση ανοχής, χρήση παρόλες τις συνέπειες, αλλαγή σκέψης και τρόπου ζωής, παραμέληση των υποχρεώσεων, στερητικό σύνδρομο.
Το πρώτο από τα παραπάνω ανήκει περισσότερο στην πρόληψη. Από εκεί και πέρα εξαρτάται από τις προσδοκίες μας που είναι ανάλογες με την προσωπική μας ιδέα τι σημαίνει εξάρτηση. Αυτό καθορίζει και το που θα εστιάσουμε τον θεραπευτικό μας στόχο.
Αν σκεφτούμε την γενική θεραπευτική προσδοκία θα δούμε πως αυτή δεν απέχει στην ουσία από αυτήν της αλλαγής της σχέσης του εξαρτημένου με την εξαρτησιογόνο ουσία (αλκοόλ) είτε στα πλαίσια της απόλυτης αποχής (Ανώνυμοι Αλκοολικοί, στεγνά προγράμματα) είτε στα πλαίσια μιας ελεγχόμενης χρήσης (Συμπεριφορικά Μοντέλα) είτε στα πλαίσια περιοδικής μόνο χρήσης, ελεγχόμενης, που να μη δημιουργεί προβλήματα σωματικής υγείας ή καταστάσεις δυσλειτουργικές στον ίδιο τον ψυχισμό του εξαρτημένου, στην οικογένεια του, στον εργασιακό και κοινωνικό του χώρο.
Σε γενικά πλαίσια η γενική αντιμετώπιση της αλκοολοεξάρτησης έχει να κάνει με πολλές δυσκολίες, οφειλόμενες κυρίως σε τρεις λόγους:
-Στο ότι δεν επιδέχεται αιτιολογική θεραπεία και αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι ιατροκεντρικά προσανατολισμένες επεμβάσεις δεν είχαν αποτελέσματα.
-Στην τοποθέτηση του ίδιου του εξαρτημένου απέναντι στην ίδια την θεραπεία, που τις περισσότερες φορές προσέρχεται γεμάτος αντιστάσεις, χωρίς απόλυτα δική του πρωτοβουλία, γεμάτος με αμφιθυμικά αισθήματα. Πιεσμένος τις περισσότερες φορές από το οικογενειακό και κοινωνικό του περίγυρο, λόγω σωματικών προβλημάτων υγείας, οικογενειακών προστριβών ή εργασιακών προβλημάτων.
-Στην τοποθέτηση του θεραπευτή απέναντι στον εξαρτημένο. Και αυτή είναι αμφιθυμική, ιδιαίτερα στους γενικούς θεραπευτές, σε πολλούς εκ’ των οποίων ο αλκοολοεξαρτόμενος τους μεταδίδει τάσεις απόρριψης, είτε γιατί δεν παίρνουν στα σοβαρά την αλκοολ- εξάρτηση και ασυνείδητα τους κάνει να μην επιθυμούν να παρέμβουν θεραπευτικά, είτε γιατί δεν έχουν γνώσεις πάνω στο αντικείμενο και νιώθουν αδύναμοι, η δε σκέψη των ενδεχόμενων πενιχρών θεραπευτικών αποτελεσμάτων, τους αποθαρρύνει, με αποτέλεσμα πολλές φορές να αποφεύγουν τον εξαρτημένο ή να τον παραπέμπουν μερικές φορές με ένα τέτοιο τρόπο σε ένα ειδικό κέντρο που να επικυρώνουν εκ των προτέρων μια θεραπευτική επιτυχία.
Η αντιμετώπιση της αλκοολοεξάρτησης χαρακτηρίζεται από μια τεράστια ποικιλία θεραπευτικών μεθόδων. Έχουν εφαρμοστεί σχεδόν τα πάντα στο κορμί και τον ψυχισμό των αλκοολοεξαρτημένων.
Από τις πιο γνωστές και παλιότερες θεραπείες είναι η «θεραπεία αποστροφής» που άρχισε ως «θεραπεία δια εμετού» όταν χορηγούνταν αλκοόλ και εμετίνη., αργότερα δε απομορφήνη. Φτάσανε μέχρι και στις ενδοφλέβιες χορηγήσεις σουκινιλοχλωρίδης ταυτόχρονα με κατανάλωση από τον χρήστη αλκοόλ, που οδηγούσε τον χρήστη, ευρισκόμενο σε πλήρη συνείδηση, σε μια ολική παράλυση των γραμμωτών μυών μέχρι και αυτών της αναπνοής, διάρκειας 1-2 λεπτών.
Ήδη από το 1948 κυκλοφορούν πιο μοντέρνα σκευάσματα, τέτοια που να δημιουργούν ανεπιθύμητα συμπτώματα στον εξαρτημένο όταν έπαιρνε αυτά τα φάρμακα και δοκίμαζε να πιει ταυτόχρονα και αλκοόλ. Τέτοια σκευάσματα είναι η Δισουλφιράμη, το Exhorran, το Esperal, το Aversan, το Dipsan, το Metromidarol. Όταν αυτά χορηγούνται μέσα στα πλαίσια ενός ευρύτερου θεραπευτικού πλαισίου και με το ξεκαθάρισμα του ρόλου που θα διαδραματίσουν στην προσπάθεια του χρήστη να αλλάξει, τότε είναι δυνατόν να έχουμε θετικά προσδοκώμενα αποτελέσματα.
Εφαρμόστηκαν θεραπείες συμπεριφοράς για ελεγχόμενη χρήση, θεραπείες χαλάρωσης και αυτοχαλάρωσης, ύπνωση. Δοκιμάστηκαν ψυχαναλυτικές θεραπείες και ψυχοθεραπείες με χρήση ψευδαισθησιογόνων.
Εκεί όμως που φάνηκε να υπάρχουν καλύτερα αποτελέσματα ήταν στην ομαδική ψυχοθεραπεία, ιδιαίτερα στα πλαίσια ενός ειδικού ψυχοθεραπευτικά προσανατολιζόμενου προγράμματος, είτε στα πλαίσια των θεραπευτικών κοινοτήτων.
Συνήθως σε αυτές τις περιπτώσεις η ψυχοθεραπεία πλαισιώνεται και με άλλες ομαδοθεραπευτικές πρακτικές όπως διδακτικές- πληροφοριακές ομάδες, ψυχοπαιδαγωγικές ομάδες, ομάδες αντιπαράθεσης στο πρότυπα του Daytop, ομάδες Gestalt κατά Perls, ομάδες θεάτρου και κίνησης, δραματοθερεπεία, εργασιοθεραπεία, απασχολησιοθεραπεία, φυσικοθεραπεία και φυσική αγωγή, μουσικοθερεπεία, Art Therapy.
Όλα αυτά φτάνουν σε θετικά αποτελέσματα σε ένα ευρύτερο θεραπευτικό πλαίσιο με πυρήνα την ομαδική ψυχοθεραπεία, και προ πάντων όταν όλες αυτές οι δραστηριότητες γίνονται ομαδοθεραπευτικά προσανατολισμένες.
Από πλευράς Γενικής Ψυχιατρικής έγιναν και φαρμακευτικές προσπάθειες βελτίωσης της πορείας του αλκοολοεξαρτημένου. Η λογική ήταν να βελτιώσουν θεραπευτικά, ενδεχόμενα ψυχικά συμπτώματα, που υπέθεταν ότι επηρεάζουν και προδιαθέτουν την λήψη αλκοόλης, όπως για παράδειγμα δυσθυμικές καταστάσεις, καταθλιπτικά συμπτώματα, άγχος κλπ. Η συνηθέστερη φαρμακευτική αγωγή ήταν τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, π.χ. Aloperidin. Επίσης, έγιναν προσπάθειες με άλατα λιθίου, σε βαριές περιπτώσεις.
Οι επιστήμονες στην Σοβιετική Ένωση και ακριβέστερα, στην Ουκρανία, στήριξαν τα προγράμματά τους σε κλειστή νοσηλεία με χορήγηση, για 2-3 μήνες το λιγότερο, αντικαταθλιπτική αγωγή στον κάθε αλκοολο- εξαρτημένο, θεωρώντας την σταθεροποίηση του θυμικού τους, σε οποιαδήποτε κατάσταση και να είναι αυτό, ως πρωταρχικό και απαραίτητο βήμα για οποιαδήποτε περαιτέρω ενέργεια, είτε ψυχοθεραπευτική είτε εργασιοθεραπεία.
Στην δεκαετία του 90 μετά από τις θεωρίες των ενδογενών αμυνών και τον εστιασμό των ερευνητών στο ρόλο των νευροδιαβιβαστών, δημιουργήθηκε η υπόθεση, ότι η επαναληπτική κατάχρηση αλκοόλης δημιουργεί μια απορύθμιση και ανισορροπία στους νευροδιαβιβαστές, με αποτέλεσμα όταν αυτός που κάνει χρόνια κατάχρηση σταματήσει να πίνει, η απορύθμιση αυτή των νευροδιαβιβαστών κάνει τον χρήστη να νιώθει άσχημα και του αυξάνει την επιθυμία για λήψη αλκοόλης.
Έτσι στην γκάμα των θεραπειών της αλκοολοεξάρτησης μπήκε και η Anti-craving therapy. Θεραπεία δηλαδή που μειώνει την λαχτάρα, επιθυμίας λήψης αλκοόλης. Κύριος αντιπρόσωπος των Anti-craving drugs για αλκοολοεξαρτημένους που χρησιμοποιείται ευρέως στην Ευρώπη και πρόσφατα γίνονται κλινικές έρευνες και δοκιμές για την έγκρισή του και στις Η.Π.Α. από την Εθνική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων είναι το acamprosate. Η χορήγησή του βρίσκει βάση στην υπόθεση, ότι η επαναληπτική κατάχρηση αλκοόλης δημιουργεί με τον καιρό μια απορύθμιση στην ισορροπία των νευροδιαβιβαστών, έτσι ώστε σε περίπτωση αποχής δημιουργούνται στον χρήστη νευροφυτικές διαταραχές και επιθυμία για επανάληψη χρήσης, άρα θεωρείται ότι δύναται να είναι βοηθητικό στην πρόληψη της υποτροπής.
’λλοι στηριζόμενοι στην υπόθεση ότι η χρόνια λήψη αλκοόλης δημιουργεί ποικίλες διαταραχές σε βιοχημικό επίπεδο στον οργανισμό του ανθρώπου, θεωρούν χρήσιμη την χορήγηση σκευασμάτων που τα αποκαλούν “food of the brain”, τροφή του μυαλού, θεωρούνται φυσικά προϊόντα και τα χορηγούν σε 2μηνιαία ή 3μηνιαία βάση για να εξασφαλίσουν μια ισορροπία στον οργανισμό και συνεχίζουν με ειδικά διαιτολόγια.
Η μελέτη του ενδογενούς συστήματος οπιοειδών και των ανταγωνιστών των οπιούχων υποδοχέων, οδήγησαν σε έρευνες που έδειξαν ότι το αλκοόλ διεγείρει το ενδογενές σύστημα οπιοειδών, με αποτέλεσμα αύξηση της απελευθέρωσης ενδογενών αμινών ή αύξηση της παραγωγής τους και με τη σύνδεσή τους με τους οπιούχους υποδοχείς συνεργούν στην ενίσχυση των αποτελεσμάτων του αλκοόλ.
Ένας ανταγωνιστής των οπιούχων υποδοχέων, δρα ανασταλτικά λοιπόν σε αυτό τον μηχανισμό με μείωση της εμφάνισης της ευφορίας με το αλκοόλ, η οποία για να επιτευχθεί χρειάζονται μεγαλύτερες ποσότητες αλκόλης.
Αντιπρόσωπος των ανταγωνιστών οπιούχων υποδοχέων είναι η ναλτραξόνη που φαίνεται να μπορεί να παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην πρόληψη της υποτροπής. Ο χρήστης σε περίπτωση που βρίσκεται σε αποχή και υποτροπιάσει, θα χρειαστεί μεγαλύτερες ποσότητες αλκοόλης για την απόκτηση ευφορίας, έτσι θα έχει τον απαιτούμενο χρόνο ή να σταματήσει, ή να έρθει σε επαφή με το θεραπευτικό πρόγραμμα στο οποίο συμμετέχει. Αρα, λοιπόν προϋπόθεση για την καλή έκβαση και πρόγνωση είναι, να γίνεται η χορήγηση ναλτραξόνης μέσα σε ένα ευρύτερο ειδικό θεραπευτικό πρόγραμμα, είτε ψυχοθεραπευτικά προσανατολισμένο είτε και κλινικά έστω.
Μια άλλη θεραπευτική προσέγγιση που δρα με την απουσία της είναι η αυτόματη ίαση. Σε μια Αγγλική έρευνα εξετάστηκε η πορεία 62 αλκοολοεξαρτημένων, που αρνήθηκαν θεραπεία, ξαναεξετάστηκε η περίπτωσή τους μετά από 6 χρόνια και από αυτούς το 18% είχαν πεθάνει, το 15% ήταν σε αποχή και ένα 8% έπινε κοινωνικά.
Στην αλκοολοεξάρτηση, μια πολυπαραγοντική διαταραχή και άκρως περίπλοκη πολλές φορές, όσο περισσότερο πολυδιάστατη είναι η θεραπευτική της αντιμετώπιση, τόσο και πιο αποτελεσματική. Τα χειρότερα βέβαια αποτελέσματα έχουμε στις περιπτώσεις ακούσιας προσαγωγής και νοσηλείας σε ένα ψυχιατρείο στο οποίο δεν υπάρχουν θεραπευτικές δραστηριότητες προς αυτό τον τομέα. Τα ποσοστά βελτίωσης δεν ξεπερνούν το 8% με 10% και βρίσκονται στα δια επίπεδα με μια απλή ιατρική παρέμβαση γενικού γιατρού σε επισκέψεις στο ιατρείο του.
Το κάθε πρόγραμμα θα πρέπει να προσφέρει μεταθεραπευτική στήριξη σε περιπτώσεις ανάγκης ή υποτροπής.
Η κάθε εξάρτηση έχει πίσω της την δική της ξεχωριστή ιστορία. Μια θεραπευτική προσέγγιση που στηρίζεται σε αυτό είναι η συστημική οικογενειακή θεραπεία. Σε αυτή ο θεραπευτής ακούει αρχικά τις αφηγήσεις της οικογένειας. Τις υποθέσεις της οικογένειας για το «ποιος φταίει», ο θεραπευτής τις αντιπαραθέτει με τις δικές του υποθέσεις, όχι για το ποιος φταίει αλλά για το ποιες ενδεχόμενες συναλλαγές μέσα στην πολυπλοκότητα των σχέσεων των μελών του οικογενειακού συστήματος, οδήγησαν αυτό σε μια δυσλειτουργία που για τους ίδιους θεωρείται ότι είναι η χρήση αλκοόλ από κάποιο μέλος του.
Ένα στοιχείο που πρέπει να αναφερθεί είναι ότι, ένα 60%-70% περίπου των περιπτώσεων που αναζητούν την παροχή βοήθειας, δεν αφορά χρήστες αλλά μέλη οικογενειών στις οποίες υπάρχει πρόβλημα σε σχέση με κάποιο μέλος που πίνει. Αρα λοιπόν σε ένα μεγάλο ποσοστό, τα περισσότερα των προαναφερθέντων προγραμμάτων ή θεραπευτικών χειρισμών, δεν έχουν την δυνατότητα παροχής βοήθειας.
Ίσως αυτό είναι και το σημαντικότερο κίνητρο για την επιλογή ως κύριας θεραπευτικής προσέγγισης αυτή της συστημικής οικογενειακής προσέγγισης, γιατί με αυτή την επιλογή, υπάρχει η δυνατότητα εξάλειψης της διαταραχής είτε συμμετέχει είτε δεν συμμετέχει ο χρήστης, μέσα από αλλαγές στο οικογενειακό σύστημα. Η εμπειρία, βέβαια έδειξε ότι ο χρήστης και όταν ακόμα δεν είναι κινητοποιημένος, συμμετέχει όταν γνωρίζει, ότι τα άλλα μέλη της οικογένειας του πηγαίνουν κάπου και μιλούν γι’ αυτόν. Ένας άλλος λόγος επιλογής αυτής της μεθόδου είναι ότι εκτός από μία ολιγοήμερη νοσηλεία του χρήστη για τυχόν στερητικά συμπτώματα δεν χρειάζεται μακρόχρονη απουσία λόγω νοσηλείας, με αποτέλεσμα να μην αποκόπτεται από τον κοινωνικό του περίγυρο, την οικογένεια του, την εργασία του.

Φαίνεται στο συστημικό τρόπο προσέγγισης να λειτουργεί σε ένα ουσιαστικό βαθμό και η πρόληψη, με την έννοια , του αν η οικογένεια υιοθετήσει μηχανισμούς διατήρησης της ισορροπίας της, τέτοιους που να μην «χρειάζεται» τρόπος του λέγειν, «αρρώστια» ή «διαταραχή» προλαμβάνονται τυχόν υποτροπές στην εξάρτηση ή ακόμα και άλλου είδους διαταραχές ψυχικές ή ψυχοσωματικές.
Αν σκεφτεί κανείς πόσα διαντιδραστικά πρότυπα υιοθετούνται από γενιά σε γενιά που είναι δυνατόν να έχουν σαν προϊόν διαταραχές, τότε η σημασία της συστημικής προσέγγισης κερδίζει στον ρόλο της πρόληψης.
Η εφαρμογή της συστημικής προσέγγισης στην αντιμετώπιση μιας αλκοολοεξάρτησης βοηθάει στην ανακάλυψη και εκμετάλλευση υγιών δυνάμεων του οικογενειακού συστήματος, ώστε να συγκατασκευαστεί ένα πιο λειτουργικό και χρήσιμο μοντέλο σχέσεων. Η εκμετάλλευση μιας ήδη κινητοποιημένης οικογένειας για αλλαγή μπορεί να οδηγήσει την οικογένεια σε ανώτερα επίπεδα οργάνωσης χωρίς την ανάγκη μιας διαταραχής.
Δεν θα πρέπει, άλλωστε, να ξεχνάμε πως σε ένα οικογενειακό σύστημα με εξαρτημένο μέλος δημιουργούνται παγιωμένες συμπεριφορές πολύ πιο δυνατές και από αυτή της χρήσης, που χωρίς την οικογένεια θα ήταν δύσκολο έως αδύνατο να ειδωθούν και να μπουν σε μια διαδικασία αλλαγής. Διαφορετικά ελλοχεύει ο κίνδυνος να οδηγήσουν αυτές οι συμπεριφορές ακόμη και στην υποτροπή.
Αυτό που προκύπτει ως τελικό συμπέρασμα μετά από όλα τα παραπάνω είναι ότι στις εξαρτήσεις δεν πρέπει να βασίζεται κάποιος δογματικά σε ένα θεραπευτικό μοντέλο. Θα πρέπει να αξιολογείται η κάθε περίπτωση, να δοκιμάζονται μέθοδοι που φαίνονται να είναι οι καταλληλότεροι και αν μην διστάζει κάποιος να αλλάξει τον θεραπευτικό του προσανατολισμό, όταν βλέπει ότι δεν έχει τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Η εξάρτηση σκοτώνει. Η φανατική προσήλωση σε ένα θεραπευτικό σχήμα, μπορεί μεν να προσφέρει ασφάλεια και άνεση στον θεραπευτή, όμως οι συνέπειες της μπορεί να είναι επώδυνες για τον θεραπευόμενο.
Τα άκαμπτα θεραπευτικά μοντέλα στις εξαρτήσεις ποτέ δεν απέδωσαν. Ακόμα και η παραδοχή του θεραπευτή, ότι δεν μπορεί να προχωρήσει άλλο και η παραπομπή του θεραπευόμενου σε μια θεραπευτική κοινότητα ή από θεραπευτική κοινότητα σε ένα πρόγραμμα οικογενειακής θεραπείας, η χορήγηση για ένα χρονικό διάστημα φαρμακευτικής αγωγής, είτε χορήγηση υποκατάστατων, είτε σύσταση ατομικής ψυχοθεραπείας, με παράλληλη συμμετοχή σε ομάδες αυτοβοήθειας και του χρήστη και της οικογένειας του, μπορεί να βγάλει κάποιους από το αδιέξοδο της χρήσης.
Στα πλαίσια στης θεραπευτικής αντιμετώπισης της αλκοολοεξάρτησης υπάρχουν διάφορες θεραπευτικές παρεμβάσεις, που θα πρέπει όμως να τις βλέπουμε στην σχέση τους και την αλληλοσυμπλήρωσή τους. Ποτέ δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ποια θα ωφελήσει περισσότερο τον χρήστη.
Ο σχεδιασμός της θεραπευτικής πορείας θα πρέπει να αποφασίζεται για κάθε χρήστη βασισμένος στις ιδιαιτερότητές του, στην περίοδο που διανύει, στον βαθμό κινητοποίησης του για αλλαγές, στις ανάγκες του και πάντα στα πλαίσια του τι είναι εφικτό την στιγμή που ζητάει βοήθεια, είτε ο ίδιος, είτε το οικογενειακό του περιβάλλον.
Η εμπειρία μας έδειξε ότι και καθόλου κινητοποιημένοι αλκοολοεξαρτόμενοι, χωρίς κανένα αίτημα για αλλαγή, ερχόμενοι μόνο κάτω από την πίεση των οικείων τους, μετά από μια απλή συμβουλευτική ψυχοθεραπευτική συνεδρία εστιασμένη στην ανάπτυξη κινήτρων για αλλαγή, τονίζοντας τα οφέλη από κάτι τέτοιο, παράλληλα με των τονισμό θετικών στοιχείων του χρήστη, που έρχονται σε αντιπαράθεση, με την συμπεριφορά του όταν πίνει, καθώς και η δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης με το πρόγραμμα, είναι δυνατό αν τον οδηγήσουν μετά από μια μικρή περίοδο στο να ζητήσει ο ίδιος πια βοήθεια για το πρόβλημά του.
Σε άλλες περιπτώσεις υπάρχει παράλληλα με την χρήση του αλκοόλ και μια σοβαρή ψυχοπαθολογία. Τότε είναι αναγκαία η φαρμακευτική αγωγή, κυρίως η αντικαταθλιπτική. Στις αγχώδεις νευρώσεις αποφεύγουμε την διάσταση λήψης αγχολυτικών και προωθούμε σε συνεργασία με τους θεράποντες ψυχιάτρους την χορήγηση αντικαταθλιπτικών που σε μικρές δόσεις έχουν αγχολυτική δράση. Έτσι αποφεύγεται η πολύ συχνά δημιουργούμενη σχέση εξάρτησης με τα αγχολυτικά. Η εμπειρία, αλλά και η βιβλιογραφία δείχνει πως πολύ συχνά και εύκολα ένας αλκοολοεξαρτόμενος γίνεται και φαρμακοεξαρτόμενος. Καλό είναι, επίσης η αντικαταθλιπτική αγωγή να μην συνοδεύεται με αγχολυτικά φάρμακα, τα οποία έχοντας μια πιο γρήγορη επιθυμητή δράση για το θεραπευόμενο από ότι τα αντικαταθλιπτικά, έφταναν στο σημείο να εγκαταλείπουν τα αντικαταθλιπτικά και να χρησιμοποιούν μόνο τα αγχολυτικά και μάλιστα πολλές φορές μαζί με αλκοόλ, κάτι που είναι πολύ πιο επικίνδυνο για την σωματική υγεία του χρήστη.
Άλλοτε νεαροί χρήστες χωρίς εργασιακό περιβάλλον, έδειχναν να έχουν καλύτερη πρόγνωση κάνοντας μια μακρόχρονη θεραπεία στα πλαίσια μιας θεραπευτικής κοινότητας, ή μια προσωρινή αποκοπή από το οικογενειακό περιβάλλον τους να ήταν ευεργετική, συμμετέχοντας και οι ίδιοι και η οικογένειά τους σε ένα θεραπευτικό πρόγραμμα ξεχωριστά για μία περίοδο.

Νοσηλευτική παρέμβαση

Η νοσηλευτική παρέμβαση στον αλκοολικό άρρωστο είναι μεγάλης σπουδαιότητας και χρήζει ιδιαίτερης προσοχής εξαιτίας της πολύπλευρης αιτιολογίας της νόσου που περιγράφηκε παραπάνω. Η κάθε περίπτωση πρέπει να αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερο χειρισμό, γιατί η κάθε περίπτωση χρήζει διαφορετικών παρεμβάσεων.
Έτσι, εάν ο νοσηλευτής αντιληφθεί ότι ο αλκοολικός ασθενής αρνείται το πρόβλημα τότε θα πρέπει να γνωρίζει ότι αυτό σχετίζεται με:
-Το φόβο της ετικέτας του αλκοολικού.
-Το φόβο του Στερητικού Συνδρόμου.
-Την απειλή απώλειας του οινοπνεύματος όταν αυτό χρησιμοποιείται για ανακούφιση από το στρες.
Τα χαρακτηριστικά στοιχεία μιας τέτοιας κατάστασης είναι:
-Αρνηση γεγονότων, συμπερασμάτων, επιπτώσεων και συναισθημάτων σχετικά με την χρήση οινοπνεύματος και των συνεπειών της.
-Αρνηση να καταφύγει σε ιατρική βοήθεια.
-Έκφραση θυμού όταν αναφέρεται το ποτό ή οι συνέπειες του ποτού.
-Συνεχής χρήση οινοπνεύματος παρά τις αυξανόμενες βλαβερές συνέπειες και απώλειες εξαιτίας του ποτού.
Σκοπός του νοσηλευτή σε μία τέτοια περίπτωση είναι να βοηθήσει τον ασθενή να εκφράσει τα πραγματικά στοιχεία της χρήσης του οινοπνεύματος, να εκφράσει την εξάρτηση ή τον εθισμό του στο αλκοόλ, να παραδεχθεί την ανάγκη θεραπείας και τέλος να εκφράσει συναισθήματα (άγχος, φόβο, κλπ.) σε σχέση με την αποχή και την θεραπεία. Για να επιτευχθούν τα παραπάνω οι νοσηλευτικές παρεμβάσεις είναι οι παρακάτω:
-Εκτίμηση του επιπέδου ή βαθμού άρνησης γιατί η άρνηση είναι σύμπτωμα της ασθένειας και μπορεί να είναι ήπια ή εκσεσημασμένη κατά την εξέλιξη του αλκοολισμού.
-Λεπτομερής εξέταση του ασθενούς για χρήση οινοπνεύματος. Δεν πρέπει ποτέ να ενισχυθεί η άρνηση του ασθενούς με την αποδοχή ψευδών ή εκλογικευτικών δηλώσεων γιατί η άρνηση μπορεί να ενισχυθεί από την αποφυγή του νοσηλευτή ανοικτής και ειλικρινούς συζήτησης για την χρήση οινοπνεύματος.
-Παρουσίαση συγκεκριμένων πληροφοριών για το οινόπνευμα, για τον αλκοολισμό και την οικογενειακή διαταραχή. Ενθάρρυνση για ερωτήσεις και συζήτηση γιατί η ενημέρωση για την ασθένεια και τη θεραπεία είναι κρίσιμο τμήμα της ανάρρωσης.
-Εμπλοκή της οικογένειας στην ενημέρωση του ασθενούς (ή και ξεχωριστά αν η οικογένεια είναι εχθρική προς τον ασθενή), γιατί η οικογένεια και οι φίλοι μπορεί να εξακολουθούν να χρησιμοποιούν την άμυνα της άρνησης και να χρειάζονται μια βάση γνώσεων για τη δική τους ανάρρωση.
-Συνεργασία με τα άλλα μέλη της ψυχιατρικής ομάδας στον προγραμματισμό κατάλληλης θεραπείας του ασθενούς, γιατί μια προσέγγιση πολλών ειδικοτήτων είναι καλύτερη στην δουλειά με εθισμένους ασθενείς, καθώς η συνεχιζόμενη άρνηση είναι δύσκολη, και παρατηρείται ακόμη και στο νοσηλευτικό προσωπικό.
-Παρουσίαση επιλογών στους ασθενείς και την οικογένεια τους (συμπεριλαμβανομένης μιας συνάντησης με την τοπική ομάδα των Ανώνυμων Αλκοολικών, αν υπάρχει στην περιοχή).
Στο σημείο αυτό, πρέπει να τονίσουμε ότι στην προσπάθεια να κρύψουν ή να αρνηθούν το πρόβλημα τα μη-αλκοολικά μέλη της οικογένειας επιλέγουν τη χρήση των μηχανισμών άμυνας του εγώ.
Εάν ο νοσηλευτής αντιληφθεί ότι ο αλκοολισμός είναι αποτέλεσμα αμυντικής αντιμετώπισης, τότε πρέπει να γνωρίζει ότι αυτού του είδους ο αλκοολισμός σχετίζεται με τον αλκοολισμό ή την εξάρτηση/εθισμό σε άλλη ουσία οικείων προσώπων:
-Γονιό ή γονείς
-Σύζυγο
-Γιο ή κόρη
Τα χαρακτηριστικά στοιχεία μιας τέτοιας κατάστασης είναι:
-Αρνηση προφανών οικογενειακών προβλημάτων.
-Δυσκολία δημιουργίας /διατήρησης στενών σχέσεων.
-Υπερευαισθησία στην κριτική.
-Προβολή της ενοχής/ ευθύνης.
-Εκλογίκευση των αποτυχιών και ανάγκη να είναι τέλειος.
-Απόρριψη συμβουλών/ απόσυρση από τη βοήθεια.
-Υπεροχή ή ακαμψία στη στάση προς τους άλλους.
Σκοπός του νοσηλευτή σε μια τέτοια περίπτωση είναι ο ασθενής να εκφράσει λεκτικά το οικογενειακό πρόβλημα είτε αυτό αφορά σε οινόπνευμα ή σε άλλη ουσία. Να εκφράσει τα δικά του συναισθήματα για αυτό το θέμα. Τέλος να καταλάβει το δικό του ασυνείδητο ρόλο ως συνεξαρτώμενου και να εκφράσει την ανάγκη του για θεραπεία. Οι απαιτούμενες νοσηλευτικές παρεμβάσεις είναι:
-Εκτίμηση της αμυντικής αντιμετώπισης και προέλευσης του προβλήματος, γιατί η ύπαρξη της συνεξάρτησης πρέπει να εξακριβωθεί και να γίνει η κατάλληλη παραπομπή.
-Καταγραφή του γενεογράμματος της οικογένειας και εξέταση για τη χρήση/ κατάχρηση οινοπνεύματος/ ναρκωτικών, γιατί η χρήση οινοπνεύματος και άλλων ουσιών στις περασμένες και παρούσες γενιές εκτιμώνται και παρουσιάζονται στον ασθενή.
-Ενημέρωση για την έννοια της συνεξάρτησης. Εξακρίβωση της συνεξαρτώμενης συμπεριφοράς, γιατί η επίγνωση της συμπεριφοράς του ατόμου το βοηθά να επιδιώξει πιο υγιείς συμπεριφορές.
-Ενημέρωση για τις έννοιες της διεκδιτικότητας και της επικοινωνίας (πχ χρησιμοποιώντας δηλώσεις «εγώ»), γιατί το να ξέρει πώς να επικοινωνεί με τους άλλους μειώνει τη χρήση μη-παραγωγικών, αμυντικών αντιμετωπίσεων και θέτει τη βάση για καλές σχέσεις.
-Παραπομπή σε συμβουλευτική της συνεξάτρησης και/ ή σε ομάδες Ενηλίκων Παιδιών Αλκοολικών, αν υπάρχουν, γιατί η θεραπεία και η συνεχής φροντίδα είναι απαραίτητες για την προσωπική ανάπτυξη και την ανάρρωση.
Τέλος, εάν ο νοσηλευτής αντιληφθεί ότι ο αλκοολισμός είναι αποτέλεσμα Αναποτελεσματικής Οικογενειακής Αντιμετώπισης, τότε πρέπει να γνωρίζει ότι το φαινόμενο σχετίζεται με το οικογενειακό σύνδρομο αλκοολισμού με άκαμπτους ρόλους και απορρέουσες συμπεριφορές.
Τα χαρακτηριστικά στοιχεία μιας τέτοιας κατάστασης είναι:
-Υπολειτουργικό , χημικά εξαρτώμενο άτομο.
-Υπολειτουργικός σύντροφος.
-Περιορισμένοι τρόποι επικοινωνίας μεταξύ των μελών.
-Παραμέληση των παιδιών.
-Αρνηση των συναισθημάτων (θυμού, άγχους, αναπάρκειας, φόβου, λύπης, μοναξιάς και έντασης).
-Διακοπή των συνηθειών, προγραμμάτων και κοινωνικών επαφών.
Οι σκοποί του νοσηλευτή σε αυτή την περίπτωση προσανατολίζονται με στόχο όλα ή μερικά οικογενειακά μέλη να εκφράσουν λεκτικά τα συναισθήματα και τις ανησυχίες τους, να αρχίσουν να επικοινωνούν ανοιχτά ο ένας με τον άλλο, να καταλάβουν τις συμπεριφορές ρόλων ως μία «οικογενειακή ασθένεια», να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν «την οικογενειακή παρέμβαση», να επιδιώξουν την ευελιξία στους ρόλους, κανόνες και τις λήψεις αποφάσεων και τέλος να αξιοποιήσουν τις κατάλληλες υπηρεσίες (Ανώνυμοι Αλκοολικοί, οικογενειακή θεραπεία κλπ.). Για να επιτευχθούν τα παραπάνω οι νοσηλευτικές παρεμβάσεις πρέπει να περιλαμβάνουν:
-Εκτίμηση των οικογενειακών δυναμικών (ρόλους, κανόνες, βαθμό δυσχέρειας αντιμετώπισης), γιατί η δυναμική της οικογένειας καθορίζει τον τύπο, τον βαθμό και την αμεσότητα της αναγκαίας βοήθειας.
-Απαγόρευση σωματικής βίας, κακοποίηση ή παραμέλησης παιδιού, γιατί η άμεση απομάκρυνση μπορεί να ενδείκνυται σε μερικές περιπτώσεις.
-Εκπαίδευση/ συμβουλευτική για το οικογενειακό σύνδρομο αλκοολισμού (ρόλους, συμπεριφορές κλπ.), γιατί η γνώση της δυναμικής και των ορισμών που απαντώνται τυπικά σε αυτό το πρόβλημα είναι ζωτικής σημασίας.
-Παραπομπή σε εξειδικευμένο κλινικό για θεραπεία εθισμού/ οικογένειας.
-Παραπομπή στους Ανώνυμους αλκοολικούς ή άλλες υπηρεσίες απεξάρτησης, γιατί αυτές οι υπηρεσίες αντιπροσωπεύουν υποστηρικτικά συστήματα για μακροχρόνια διαδικασία ανάρρωσης.
-Μετάδοση του θεραπευτικού μηνύματος στην οικογένεια πως ούτε προκάλεσαν τον αλκοολισμό, ούτε είναι υπεύθυνοι για την θεραπεία του, γιατί τα οικογενειακά μέλη συχνά αισθάνονται υπεύθυνα, ιδιαίτερα τα παιδιά. Το αλκοολικό μέλος συνήθως ενισχύει αυτή την εντύπωση, ότι δηλαδή φταίνε οι άλλοι.
-Αν το αλκοολικό μέλος εισαχθεί για εσωτερική θεραπεία, ενημέρωση των άλλων μελών της οικογένειας σχετικά με τα αρχικά στάδια της ανάρρωσης, τους ρόλους τους κλπ. Γιατί οι πληροφορίες ενθαρρύνουν την οικογένεια να ενεργεί με πρωτοβουλία και όχι αντιδραστικά και να αποφεύγει τις συμπεριφορές που διευκολύνουν τον αλκοολισμό.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο αλκοολισμός είναι ασθένεια και όχι ηθική κατάπτωση ή αμαρτία. Η θεραπεία του αλκοολισμού είναι μακρά και δύσκολη για τους ασθενείς, την οικογένεια τους και τους ίδιους ακόμη τους θεραπευτές γι’ αυτό η θεραπεία πρέπει να ταιριάζει τόσο με τις ανάγκες του ασθενούς και της οικογένειας, όσο και με τους πόρους, ασφάλεια υγείας κλπ.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Skinner, R. «Σφραγισμένες εντολές» στην οικογένεια. Από: Οικογενειακές υποθέσεις: Ένας οδηγός για καλύτερες και υγιέστερες ανθρώπινες σχέσεις. Αθήνα, Ελληνικά γράμματα, 1998.
Pages C., Ψυχοθεραπεία και πολυπλοκότητα. Αθήνα, Παπαζήσης, 1996.
Sandler C., Αναλυόμενος και Αναλυτής: η ανάπτυξη των ψυχαναλυτικών εννοιών. Αθήνα, Απόπειρα, 1991.
Γιωσαφάτ Μ., Ο κύκλος ζωής της οικογένειας και η ανάπτυξη του παιδιού. Από: Σύγχρονα θέματα παιδοψυχιατρικής: Ανάπτυξη. Αθήνα, Καστανιώτης, 1986.
Γρηγορίου Γ., Γκολοβόδα Α., Καλαμβοκίδου Α, Παππά Κ., 10ο Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Επανένταξη και την Πολιτική για τα Ναρκωτικά, 10-14 Μαΐου 2005, Χερσόνησος.
ΕΚΤΕΠΝ: Ετήσια έκθεση των Ναρκωτικών στην Ελλάδα 2002-2003 Έρευνα Πανεπ. Ινστιτούτο Υγιεινής Περιοδικό ¨Αλκοόλ, Κατάχρηση και εξάρτηση», 2004 Harvard Medical School, Πασχαλίδης.
Καλαμβοκίδου Α., Κουφοκώτσιος Αν., Παππά Κ., «Γυνσίκα και Εξάρτηση, μια άλλη όψη του ιδίου νομίσματος», 3η Πανελλαδική Συνάντηση Φορέων για την Πρόληψη των Εξαρτησιογόνων Ουσιών», Θεσσαλονίκη 12-15/11/1997.
Κοκκέβη Α., Τερζίδου Μ., Πολιτικού Κ., Στεφανής Κ. (2000) Η χρήση ουσιών στο Μαθητικό Πληθυσμό στην Ελλάδα.
Σακελλαρόπουλος Π., Εγχειρίδιο Ψυχιατρικής Ενηλίκων, Τόμος Α’, Αθήνα. Λίτσας, 1994.
Τσιάντης Γ., Μανωλόπουλος Σ., «Σύγχρονα θέματα παιδοψυχιατρικής» 1989, Τόμος 3ος . Καστανιώτης.
Χριστοδούλου Γ.Ν., Ψυχιατρική: Τόμος 2ος . Αθήνα, Βήτα Medical arts, 2000.

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ:
ΧΑΡΑΝΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2005-6

Γενικά περί του ορισμού

Εξάρτιση είναι μια ψυχοπαθολογική κατάσταση που περιλαμβάνει ένα σύνολο από σωματικά, συμπεριφορικά, γνωσιακά και ψυχικά συμπτώματα που συνδέονται με την λήψη μιας ψυχοδραστικής ουσίας. Αφορά σε ένα ευρύ φάσμα ουσιών, συνεχώς διευρυνόμενο τα τελευταία χρόνια. Η εξάρτιση χαρακτηρίζεται στην μεγάλη πλειοψηφία των χρησιμοποιούμενων ουσιών από αναπτυσσόμενη ανοχή του οργανισμού του χρήστη απέναντι στην χρησιμοποιούμενη ουσία, με αποτέλεσμα την σταδιακή αύξηση της προσλαμβανόμενης δόσης ή την μεταπήδηση σε άλλη, κατά κανόνα ισχυρότερη, ψυχοδραστική ουσία.
Ο αλκοολισμός είναι μια πρωτογενής χρόνια ασθένεια με γενετικούς, ψυχοκοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν την εξέλιξη και τις εκδηλώσεις της. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Στατιστικές στις διάφορες χώρες, και με την επιφύλαξη των διαφορετικών ορισμών του τι συνιστά πρόβλημα με το αλκοόλ, υπολογίζουν τον επιπολασμό από 5-15%. Μολονότι είναι πιο συχνός στους άνδρες από ότι στις γυναίκες, η συχνότητα του στις γυναίκες αυξάνει. Αν και συναντάτε σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές τάξεις, είναι πιο συχνός στις χαμηλότερες τάξεις. Δεν πρέπει, λοιπόν να ταυτίζουμε την εικόνα του αλκοολικού με την στερεότυπη εικόνα του φτωχού αλήτη γιατί ταιριάζει σε οποιοδήποτε κοινωνικό τύπο.
Τις τελευταίες δεκαετίες η κατά κεφαλή κατανάλωση αλκοολούχων ποτών έχει σημαντικά αυξηθεί σε αρκετές Ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Σύμφωνα με έρευνες η Φιλανδία, η Δανία και η Βρετανία ήταν οι τρεις χώρες με την μεγαλύτερη συχνότητα μέθης και έναρξης της χρήσης αλκοόλ σε νεαρή ηλικία για αγόρια και κορίτσια 16 ετών. Το 5% των θανάτων ανθρώπων ηλικίας 15-19 ετών, αποδίδεται στη χρήση αλκοόλ ενώ στην Ευρώπη, 1 στους 3 θανάτους αυτής της ηλικιακής ομάδας οφείλεται στην χρήση αλκοόλ.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) προειδοποιεί ότι το φαινόμενο της υπερβολικής κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών καταλαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις, με αποτέλεσμα να αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές απειλές για την παγκόσμια υγεία. Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο ΠΟΥ για την Ευρώπη, ένας στους τέσσερις θανάτους αντρών ηλικίας 15-29 ετών, συνδέεται με τη χρήση / κατάχρηση οινοπνεύματος, ενώ μόνο το 1999, 55.000 νεαρά άτομα έχασαν τη ζωή τους από αιτίες σχετιζόμενες με τη χρήση οινοπνευματωδών. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει τα υψηλά ποσοστά θανάτων που συνδέονται με τη χρήση οινοπνεύματος, ενώ ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται να δοθεί στα τροχαία ατυχήματα και τη συσχέτιση τους με την υπερβολική κατανάλωση αλκοολούχων ποτών.
Στην Ελλάδα σύμφωνα με τα δημοσιεύματα του τύπου, το 40% των τροχαίων θανατηφόρων ατυχημάτων αποδίδεται στην κατάχρηση αλκοόλ, ενώ η ετήσια κατά κεφαλή κατανάλωση αλκοόλ, έφτασε τα τελευταία χρόνια στα 8,9 λίτρα.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ), οι Έλληνες έφηβοι καταναλώνουν αλκοόλ σε ποσοστό 28,2%, και «σκληρά» ποτά, 1-2 φορές την εβδομάδα. Η τελευταία πανελλαδική έρευνα του ΕΠΙΨΥ για τα ναρκωτικά και το αλκοόλ στο σχολικό πληθυσμό έδειξε ότι συστηματική χρήση οινοπνευματωδών, τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα, κάνει το 15,9% των εφήβων ηλικίας 14-18 ετών. Τα ποσοστά ανεβαίνουν επικίνδυνα στις μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς σύμφωνα με τις απαντήσεις των μαθητών ηλικίας 17-18 ετών, το 42% των αγοριών και το 23% των κοριτσιών πίνουν περισσότερες από δύο φορές την εβδομάδα.
Αποκαλυπτικά είναι επίσης τα στοιχεία που αφορούν την υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών: 13,2% των εφήβων ηλικίας 14-18 ετών απάντησε ότι τις τελευταίες τριάντα ημέρες κατανάλωσε, τουλάχιστον τρεις φορές 5 ή και περισσότερα ποτά σε κάθε έξοδο. Στην ηλικία 17-18 ετών υπερβολική κατανάλωση αναφέρουν το 20,2& των αγοριών και το 9,6% των κοριτσιών, ενώ το 12,5% των εφήβων ανέφερε τρία τουλάχιστον περιστατικά μέθης τους τελευταίους 12 μήνες.
Ο αλκοολισμός αντιπροσωπεύει στην κλίμακα νοσηρότητας των εξαρτήσεων την χείριστη ίσως μορφή τοξικομανίας. Την πλέον διαδεδομένη, την πλέον προσιτή, την πλέον αποδεκτή. Ο αλκοολισμός δεν είναι απλά αποδεκτός πολιτιστικά, κοινωνικά και ιδεολογικά, αλλά αντιπροσωπεύει την κατεξοχήν νόμιμη μορφή τοξικομανίας. Είναι προικισμένος με το παράδοξο και ανεξιχνίαστο προνόμιο να αντιπροσωπεύει το πεδίο όπου συναντώνται και συμπράττουν σιωπηλά μια μορφή ψυχότροπου εθισμού και ο Νόμος, μια μορφή τοξικομανιακής αυτοκαταστροφικότητας και η αιγίδα του Νόμου.
Αυτό που αφήνει να διαφανεί το παράδοξο του αλκοολισμού είναι ότι ο Νόμος αίρει τις απαγορεύσεις υπέρβασης του απέναντι στις καταστάσεις μέθης που στοιχειοθετούν με την χρόνια επαναληπτικότητά τους σύμπτωμα εξάρτισης. Απαιτούνται προστιθέμενες, εξωγενείς σηματοδοτήσεις για να διολισθήσει στην ζώνη της παρανομίας. Ο μέθυσος σύζυγος που βιαιοπραγεί, για παράδειγμα, ή ο μεθυσμένος οδηγός διώκονται, ο μεθυσμένος όχι. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί πως δεν είναι τυχαίο που η ποτοαπαγόρευση στην Αμερική κατέρρευσε. Το διαζύγιο του Νόμου και του υπερκαταναλωτισμού αλκοολούχων ποτών ήταν παρά φύσει και η συνεργεία του Νόμου στην αλκοολική παραβατικότητα δεν θα μπορούσε να αρθεί για απεριόριστο χρόνο. Στις δυτικές κοινωνίες, αυτός ο δίαυλος επιτρεπτικότητας ανάμεσα στον Νόμο και τη μέθη χάνεται στα βάθη του χρόνου. Απλώς στις μέρες μας είναι πλήρως εμπορευματοποιημένος ενώ παράλληλα τα εξαπλούμενα συμπτώματα που τροφοδοτεί ιατρικοποιούνται και περιβάλλονται με ένα δίκτυο εξειδικευμένων φροντίδων που ενσωματώνεται πλέον οργανικά στο «σύστημα της βιοεξουσίας». Διαπιστώνουμε λοιπόν κάτι πολύ σημαντικό, ότι ο Νόμος συνάπτει με το εξαρτημένο άτομο μια ανομολόγητη σχέση συνένοχης παραβατικότητας.
Το πρόβλημα στις μέρες μας είναι ότι ο Νόμος δεν αντιστρέφεται, αλλά διαστρέφεται δηλαδή εργαλειοποιείται από εμπορευματικές σκοπιμότητες. Στις κοινωνίες όπου η λογική του κέρδους ρουφάει ασύδοτα τα πάντα, η συμβολική του ισχύς απογυμνώνεται από την υπερβατικότητα της και εκφυλίζεται σε νομότυπο στήριγμα της απρόσκοπτης κυκλοφορίας του εμπορεύματος. Η ραγδαία εξάπλωση του αλκοολισμού σε όλες τις ηλικίες και όλα τα κοινωνικά στρώματα οφείλεται εν’ πολλοίς στα τεράστια οικονομικά συμφέροντα που συνδέονται με την βιομηχανία του αλκοόλ. Η ιστορικά νεότευκτη μάστιγα του αλκοολισμού σε νεαρές ηλικίες και μάλιστα χωρίς διάκριση φύλου, είναι το απόσταγμα βιομηχανικών στρατηγικών μεγιστοποίησης του κέρδους.
Οι νόμιμες εξαρτήσεις όπως είναι το αλκοόλ, αποτελούν πολύ συχνά την πύλη εισόδου αρκετών εξαρτημένων ατόμων στις παράνομες ουσίες. Οι εφτά στους δέκα χρήστες που κάνουν θεραπεία στα θεραπευτικά προγράμματα στην Ελλάδα, κάνουν πολλαπλή χρήση ουσιών. Το αλκοόλ στις περιπτώσεις αυτές, σπανίως, γίνεται αντιληπτό σαν σοβαρό πρόβλημα και αυτό πέρα από τους βιολογικούς, ψυχολογικούς, οικογενειακούς παράγοντες, οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο και κάνουν το πρόβλημα της εξάρτησης από το αλκοόλ ακόμη πιο σύμπλοκο.
Σε μελέτες που αφορούν την κοινωνική διάσταση του αλκοολισμού παρατηρούμε ότι γίνεται κυρίως αναφορά στην εύκολη πρόσβαση στο αλκοόλ, στην τιμή, η οποία σε σύγκριση με τις παράνομες ουσίες είναι πιο φτηνή, την «νομιμότητα», γιατί η χρήση αλκοόλ, όπως προαναφέρθηκε, δεν διώκεται ποινικά και την κοινωνική αποδοχή. Στο σημείο αυτό δεν πρέπει να αγνοήσουμε την κοινωνική διάσταση της κατανάλωσης οινοπνεύματος, που «εμπλέκεται» στις σχέσεις των δύο φύλων. Στο ρόλο που διαδραματίζουν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και ιδιαίτερα η διαφήμιση, η οποία πολλές φορές δημιουργεί πρότυπα που υιοθετούνται κυρίως από τους νέους, και η οποία συνδέει την κατανάλωση αλκοόλ με συναισθήματα χαράς, ευεξίας, χαλάρωσης και ευτυχίας. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η εργασία, ο τρόπος ζωής και η ψυχαγωγία.
Επόμενο είναι η στάση και η συμπεριφορά κάθε ατόμου σχετικά με το πώς αντιμετωπίζει το αλκοόλ να επηρεάζεται και από το κοινωνικό – πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο ζει. Βέβαια βιολογικοί, ψυχολογικοί, οικογενειακοί και κοινωνικοί παράγοντες σ’ ότι αφορά την εξάρτηση από το αλκοόλ, βρίσκονται σε σχέση αλληλεπίδρασης.
Κατανοώντας τους λόγους που οδηγούν μερικούς στην εξάρτιση μπορεί να προσφέρει μοντέλα για πρωτογενή πρόληψη όμως δεν είναι αρκετό για να μας βοηθήσει να σχεδιάσουμε και να προτείνουμε θεραπευτικούς τρόπους. Για να πετύχουμε να προσφέρουμε θεραπευτικές προτάσεις θα πρέπει να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το μυστήριο της εξάρτισης.
Πολύ συχνά αν όχι τις περισσότερες φορές οι άνθρωποι τείνουν να προσπαθούν να δικαιολογούν ή να εξηγούν τα προβλήματά τους κοινωνικά , ψυχολογικά και βιολογικά, με όρους έξω από την ύπαρξη τους, ή ακόμα με όρους πάνω στους οποίους δεν έχουν καμιά επιρροή ή έλεγχο. Με αυτό τον τρόπο το άτομο αρνείται να πάρει την ευθύνη για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, ενώ ταυτόχρονα μειώνει ή προσπαθεί να εξαφανίσει το άγχος που προκαλείται από την ευθύνη για τα αίτια της δημιουργίας των προβλημάτων του αλλά και την αντιμετώπιση τους. Αυτό το άγχος από το οποίο το άτομο νιώθει απελευθερωμένο, είναι αυτό το οποίο πηγάζει από τον πόνο της αυτογνωσίας, το οποίο τις περισσότερες φορές δείχνει την ανεπάρκεια ή ακόμη την τεράστια διάσταση μεταξύ του «πραγματικού εαυτού» και του «ιδανικού εαυτού».
Οι εξαρτίσεις και ιδιαίτερα ο αλκοολισμός είναι ένας τομέας όπου η πιθανότητα της παραπάνω «απόδρασης από την ελευθερία» είναι πολύ μεγάλη. Οι εξαρτίσεις εμπεριέχουν την εμπλοκή όλου του «είναι» του ατόμου, σωματικού, ψυχολογικού, πνευματικού και κοινωνικού, και είναι για αυτό το λόγο που υπάρχει η τάση παρερμήνευσης, ότι οι εξαρτίσεις γεννιούνται και αναπτύσσονται μέσα στο άτομο.
Τα περισσότερα στοιχεία τείνουν να οδηγούν προς την κατεύθυνση ότι ο αλκοολισμός είναι τρόπος ζωής, ένας τρόπος ζωής που αναπτύσσεται για την αντιμετώπιση του πόνου που προκαλείται από την κοινωνία άλλα και τον εαυτό. Είναι ένας από τους τρόπους ερμηνείας των διαπροσωπικών, κοινωνικών και πνευματικών εμπειριών αλλά και των εμπειριών που το άτομο έχει με το αλκοόλ.
Ο πυρήνας και η ουσία του αλκοολισμού είναι το πώς το άτομο ερμηνεύει και ανταποκρίνεται στο αντίκτυπο της δεδομένης ουσίας. Αυτή η ανταπόκριση και ερμηνεία προσδιορίζεται από τα συναισθήματα του ατόμου για τον εαυτό του αλλά και την ζωή, τα οποία στην σειρά τους προσδιορίζονται με βάση τις εμπειρίες του ατόμου κατά το στάδιο της κοινωνικοποίησης του μέσα από την οικογένεια του, το σχολικό και εργασιακό περιβάλλον, την κοινωνία γενικά, αλλά και την προσωπικότητα του ατόμου.
Ο αλκοολισμός δεν είναι το αποτέλεσμα του αλκοόλ και των χημικών του ιδιοτήτων αλλά το αποτέλεσμα που η ουσία έχει στο συγκεκριμένο άτομο, στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, μέσα στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο που διαμορφώνεται και λαμβάνει χώρα η χρήση. Το αποτέλεσμα της χρήσης, την συγκεκριμένη στιγμή και μέσα στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο, έχει συνήθως ως αποτέλεσμα την μείωση του άγχους το οποίο πηγάζει από άλλα ψυχολογικά, κοινωνικά και πνευματικά ελλείμματα που διέπουν την ύπαρξη του ατόμου χρήστη. Η παραδοξότητα που δημιουργείται όμως είναι ότι η δυνατότητα αντιμετώπισης των αιτιών που προκαλούν αυτό το άγχος μειώνεται ως αποτέλεσμα της εξάρτισης ενώ οι αιτίες συνεχίζουν να υπάρχουν και να επιδεινώνονται.
Το αλκοόλ, όπως και τα ναρκωτικά – κυρίως τα οπιούχα – είναι από τις ουσίες που φαίνεται να προκαλούν την μεγαλύτερη και πιο καταστροφική μορφή εξάρτισης. Αυτό το οποίο οι πιο πάνω ουσίες έχουν κοινό δεν είναι η χημική τους σύνθεση, η οποία είναι πολύ διαφορετική για κάθε ουσία, αλλά η φαρμακολογική τους ιδιότητα να καταστέλλουν την λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος. Με αυτό τον τρόπο δρουν ώστε να μειώνουν το αίσθημα του πόνου, είτε αυτός είναι κοινωνικός, σωματικός ή συναισθηματικός. Ακόμα, η μείωση του πόνου «βοηθά» το άτομο με το να του δίνει το αίσθημα μείωσης των δυσκολιών που αντιμετωπίζει στην καθημερινή του ζωή. Ταυτόχρονα, όμως αυτή η μείωση της λειτουργίας του κεντρικού νευρικού συστήματος μειώνει την ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις δυσκολίες και τα προβλήματα του, ψυχολογικά και κοινωνικά, οι οποίες τον οδήγησαν στην εξάρτιση. Αυτή η μείωση της αντιμετώπισης των προβλημάτων είναι η ουσία της εξάρτισης.
Το άτομο μπαίνοντας στην «παραδοξότητα» της εξάρτισης αρχίζει να χρησιμοποιεί την ουσία ως μέσο φυγής αλλά και «αντιμετώπισης» και «μη αντιμετώπισης» των προβλημάτων του. Οι καταστάσεις υπαρξιακές και μη τις οποίες είχε δυσκολία να αντιμετωπίσει , πριν την εγκατάσταση της εξάρτισης, γίνονται ακόμα πιο δύσκολες ως προς την αντιμετώπιση τους λόγω της καταστολής των ικανοτήτων του ατόμου να τις αντιμετωπίσει. ’ρα αυτοί που πιθανώς θα προχωρήσουν προς την εξάρτιση βρίσκουν τον εαυτό τους να καταφεύγει όλο και περισσότερο, όλο και πιο συχνά, προς την χρήση της ουσίας ώστε να επιτύχουν αυτά τα οποία δεν μπορούσαν ή δεν είχαν την ικανότητα να προσμένουν από την ζωή, μέχρι που φτάνουν σε ένα σημείο όπου η ολοκλήρωση, η αποφυγή αλλά και η αντιμετώπιση των οποιονδήποτε προβλημάτων μπορεί μόνο να επιτευχθεί μέσα από την χρήση της ουσίας.
Έτσι το άτομο φτάνει στην εξάρτιση και τότε όλα γύρω του μετατρέπονται σε μέσα ή εμπόδια με μοναδικό σκοπό την απόκτηση του αλκοόλ. Μόνο το αλκοόλ πλέον έχει την δυνατότητα να τους προσφέρει μια «θετική ανταμοιβή» ή να τους αλλάξει την αυτόσυνείδηση και αυτόεκτίμηση τους.
Ένα σημαντικό συναίσθημα που προκαλεί η άνευ όρων παράδοση του ατόμου στο αλκοόλ είναι ότι δεν είναι αρκετά δυνατό ή αρκετά άξιο να αντισταθεί στην ουσία. Έτσι τελικά το άτομο αντιμετωπίζει την εξάρτιση από το αλκοόλ ως φυσιολογική κατάσταση πραγμάτων. Η αρνητική αυτοεικόνα και η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι σημαντικά στοιχεία της ολοένα και πιο έντονης καθοδικής πορείας προς την εξάρτιση.
Ο αλκοολικός είναι ένα άτομο που δεν αισθάνεται καλά με τον εαυτό του, δεν του αρέσει αυτό που είναι και θα ήθελε να είναι κάτι διαφορετικό. Όποια και αν είναι η πραγματική λειτουργική ικανότητα του ατόμου τόσο σε ατομικό όσο και κοινωνικό επίπεδο, το άτομο νιώθει να αντιμετωπίζει σοβαρά ελλείμματα σε ένα ή περισσότερους τομείς της ύπαρξης του. Η ουσία τότε παίρνει την μορφή της «δύναμης» η οποία μπορεί να προσφέρει προστασία αλλά και την «ικανότητα» αντιμετώπισης των ελλειμμάτων που το άτομο ποτέ δεν είχε αποκτήσει. Η «παράδοση άνευ όρων» όμως του ατόμου δεν είναι μόνο στο αλκοόλ αλλά και στα άτομα στα οποία βασίζεται για την απόκτηση του. Αρα η εξάρτιση του αλκοολικού δεν είναι μόνο ως προς το αλκοόλ.
Για το αλκοόλ και διαμέσου του αλκοόλ το άτομο χρήστης θα αρχίσει να λειτουργεί χειριστικά ενώ θα σκέφτεται μόνο τον εαυτό του, με κύριο στόχο την απόκτηση του αλκοόλ η οποία θα τον κάνει να «λειτουργεί» ως κοινωνικό ον, δυστυχώς όμως αυτή η λειτουργικότητα θα είναι παράλληλα και έξω από την κοινωνία.
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι ο αλκοολικός δεν είναι «επαναστάτης» ή αντικομφορμιστής, όπως η κοινωνία θέλει να τον παρουσιάσει. Αντίθετα ο αλκοολικός είναι ο απόλυτος κοινωνικός κομφορμιστής ο οποίος ποτέ δεν μπόρεσε να αποκτήσει τις ικανότητες και δεξιότητες κοινωνικές, ψυχολογικές, πνευματικές, αλλά ούτε η οικογένεια και η κοινωνία του πρόσφερε τα μέσα για την υγιή εκπλήρωση των αρχών και αξιών που η κοινωνία ιεραρχεί ως κύριες. Αυτή η ανικανότητα είναι που του προκαλεί αφόρητο πόνο και απογοήτευση και τον οδηγεί στην χρήση του αλκοόλ ώστε να μπορεί να νιώθει καλά με τον εαυτό του.
Η πραγματική εικόνα του αλκοολικού είναι ενός ανθρώπου που φοβάται να ζήσει, να αντιμετωπίσει και να βιώσει ολοκληρωτικά την ζωή του με βάση το ποιος πραγματικά είναι και αναπόφευκτα προσπαθεί να δημιουργήσει ένα άλλο εαυτό ο οποίος θα μπορέσει να εκπληρώσει τις κοινωνικά αποδεκτές αρχές και αξίες.
Ο αλκοολισμός, όπως και όλες οι εξαρτίσεις, οδηγεί τον χρήστη σε μια υπερβολική κατανάλωση δυνάμεων και χρόνου προκειμένου να προμηθευτεί την ψυχοδραστική ουσία, κάτι το οποίο συνεπικουρούμενο από τις άμεσες επιπτώσεις της λήψης της ουσίας επάνω στην ψυχική και σωματική ισορροπία του ατόμου, οδηγεί σε προβλήματα διατήρησης της κοινωνικής, επαγγελματικής και οικογενειακής ένταξης.
Η απάντηση στην ερώτηση γιατί κάποιος γίνεται αλκοολικός και κάποιος όχι, δεν είναι απλή γιατί το ίδιο το πρόβλημα της χρήσης δεν είναι απλό αλλά πολυδιάστατο. Για να γίνει κάποιος αλκοολικός πρέπει να συνυπάρχει μια ατομική, ψυχολογική κρίση, η οποία θα συναντηθεί με μία κοινωνική κρίση. Αυτές οι δύο κρίσεις, η μία μέσα στο άτομο και η άλλη έξω από τον ψυχικό και πνευματικό κόσμο του ατόμου όταν συναντηθούν οδηγούν το άτομο στην χρήση και τέλος στην κατάχρηση. ’ρα πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τις αιτίες της κατάχρησης στο παράλληλο του κοινωνικού πλαισίου που σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή συναντάται με το άτομο.
Η ασθένεια είναι συχνά προοδευτική και θανατηφόρα. Χαρακτηρίζεται από συνεχή ή περιοδική απώλεια του ελέγχου, ενασχόληση με το οινόπνευμα παρά τις αρνητικές του συνέπειες, διαταραχές της σκέψης και κυρίως άρνηση. Αυτή η άρνηση ενοχοποιείται και για το γεγονός ότι πολλές φορές ο αλκοολισμός διαφεύγει της διάγνωσης. Και αυτό γιατί ο αλκοολικός αρνείται τις περισσότερες φορές ότι έχει πρόβλημα με το αλκοόλ και μόνο συγγενείς, φίλοι και άνθρωποι από την εργασία του μπορούν να δώσουν ακριβείς πληροφορίες. Έτσι ο αλκοολικός δεν έρχεται εύκολα για θεραπεία. Τις πιο πολλές φορές θα πρέπει να εξαναγκαστεί από τους στενούς συγγενείς ή φίλους ή τους προϊστάμενους του ή κυριολεκτικά να εκβιαστεί ότι θα χάσει την γυναίκα του, τα παιδιά του ή τη δουλειά του, αν δεν δεχθεί θεραπεία.
Οι Διαταραχές Χρήσης Οινοπνεύματος μπορούν να αντιπροσωπευθούν από όλες σχεδόν τις μορφές ανθρωπίνων αντιδράσεων επειδή κατά την εξέλιξη τους επηρεάζουν δυσμενώς όλες τις ανθρώπινες λειτουργίες. Γνωστή από πολλούς ως βιοψυχοκοινωνική ασθένεια, δεν υπάρχει καμία νοσηλευτική διάγνωση που δεν είναι ενδεχόμενη όταν κάποιο άτομο πάσχει από αλκοολισμό. Δηλαδή, συν τω χρόνο, αν ο αλκοολισμός δεν θεραπευτεί και αναχαιτισθεί, το άτομο θα συνεχίσει να καταρρέει σωματικά, διανοητικά, ψυχολογικά, κοινωνικοπολιτισμικά και πνευματικά. Βέβαια πολύ συχνά ο αλκοολικός εκλογικεύει τις κοινωνικές και επαγγελματικές του δυσκολίες σαν αιτίες και όχι σαν αποτέλεσμα του ότι πίνει. Επιπλέον, μια παράλληλη διαδικασία κατάρρευσης θα υπάρχει και στους οικείους ανθρώπους του περιβάλλοντος του, συμπεριλαμβανομένων, μερικές φορές, ολόκληρων των οικογενειακών συστημάτων. Αρα, το να απομονώσουμε μόνο τις πιο κεντρικές και γενικές νοσηλευτικές διαγνώσεις στις διαταραχές χρήσης οινοπνεύματος είναι πολύ δύσκολο.

Ο ρόλος της οικογένειας.

Πολλές φορές, όπως εκτεταμένα, αναλύθηκε παραπάνω ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθεί μέσα από νόμιμες ή παράνομες εξαρτήσεις να δώσει απαντήσεις στη μοναξιά του, στα αδιέξοδά του, στην προσωπική του κρίση. Σε μια τέτοια κατάσταση έρχεται και η οικογένεια να διαδραματίσει το δικό της ρόλο.
Έρευνες των τελευταίων ετών αναφέρουν στους οικογενειακούς παράγοντες που επιδρούν ή όχι στην κατάχρηση νόμιμων ή παράνομων εξαρτητικών ουσιών.
Στους σημαντικότερους παράγοντες επικινδυνότητας αναφέρονται:
-Η φτώχεια στην οικογένεια
-Η χρήση ουσιών από τους γονείς
-Η ύπαρξη ψυχικής ασθένειας (ιδιαίτερα κατάθλιψης)
-Η απώλεια ενός γονιού ή σημαντικού ανθρώπου από την ζωή του παιδιού, ειδικά πριν από την ηλικία των 11 ετών
-Η γονική επιτρεπτικότητα ως προς την χρήση
-Ο τόπος διαμονής σε συγκρούσεις ή βίαιες συμπεριφορές
-Η έλλειψη επικοινωνίας και συναισθηματικών δεσμών
-Οι συμβιωτικές σχέσεις με ασαφή όρια ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας
-Οι ανεπίλυτες συγκρούσεις και αντιθέσεις
-Η αναποτελεσματική πειθαρχία (χαλαρή, αντιφατική ή πολύ αυστηρή)
-Η αντιστροφή ρόλων γονιών – παιδιών. Η απώλεια γονικού ελέγχου
Και στους σημαντικότερους παράγοντες προστασίας αναφέρονται:
-Η καθαρή και ανοικτή επικοινωνία γονιού – παιδιού.
-Οι οικογενειακοί δεσμοί καθώς και οι οικογενειακές παραδόσεις.
-Η κοντινότητα και η συναισθηματική έκφραση μεταξύ γονιού και παιδιού.
-Οι ρεαλιστικές γονεϊκές προσδοκίες.
Πολλές φορές η κατάχρηση νόμιμων και παράνομων ουσιών λειτουργεί «εξισορροπητικά» για το οικογενειακό σύστημα, επιτρέποντας την έκφραση και λειτουργία ορισμένων συμπεριφορών και απαγορεύοντας άλλες. Το αποτέλεσμα είναι ότι θεωρείται μέρος της οικογενειακής ζωής και δυσκολεύει τα μέλη της οικογένειας να δεχθούν αλλαγή ή να προσαρμοστούν σε νέες καταστάσεις. Κάτω από αυτό το πρίσμα η εμπλοκή της οικογένειας στην θεραπευτική διαδικασία θεωρείται πολύ σημαντική, ιδιαίτερα όταν τα μέλη της μέσα από καθημερινές δραστηριότητες, αναπτύσσουν διεργασίες που προάγουν τη διαφοροποίησή τους και βρίσκονται σε αλληλεξάρτηση, αλληλοσυσχέτηση και συναλλαγή.
Εστιάζοντας τώρα στα στάδια αλλαγής του εξαρτημένου ατόμου μπορούμε να δούμε το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η οικογένεια, ανάλογα με τη φάση που βρίσκεται το εξαρτημένο άτομο.

Στο στάδιο της προπερίσκεψης το άτομο δεν είναι έτοιμο για αλλαγή. Πιθανά να αντιλαμβάνεται ότι η χρήση αλκοόλ του δημιουργεί κάποια προβλήματα αλλά όχι ότι είναι πρόβλημα. Ο ρόλος της οικογένειας στην φάση αυτή είναι σημαντικός, γιατί μπορεί να του ασκήσει πίεση να συμβουλευτεί κάποιο ειδικό, με στόχο να αντιληφθεί καλύτερα το πρόβλημα της εξάρτησης και τα προβλήματα που ενέχει η υπάρχουσα συμπεριφορά. Συχνά ιδιαίτερα τα άτομα που είναι εξαρτημένα από το αλκοόλ, ανταποκρίνονται προκειμένου να αποδείξουν στους οικείους τους ότι δεν έχουν πρόβλημα. Εάν τα μέλη της οικογένειας βρίσκονται στη διαδικασία αποδοχής του προβλήματος τότε μπορεί να λειτουργήσουν υποστηρικτικά ως προς το εξαρτημένο άτομο και να το ενθαρρύνουν να ζητήσει βοήθεια.
Στο στάδιο της περίσκεψης το άτομο σκέφτεται σοβαρά να αλλάξει την εξαρτητική του συμπεριφορά. Τις περισσότερες φορές θεωρεί ότι η χρήση του αλκοόλ είναι πρόβλημα και προσπαθεί να κατανοήσει το πρόβλημα ψάχνοντας πληροφορίες. Έχουν ήδη δημιουργηθεί αρκετά προβλήματα υγείας, οικονομικά πιθανά και νομικά που είναι σχετικά με την χρήση. Οι τριβές και οι συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια, λόγο της χρήσης, είναι συχνές με αποτέλεσμα την διαταραχή των σχέσεων και τη δημιουργία οικογενειακών προβλημάτων. Δεν έχει όμως ακόμη δεσμευτεί για αλλαγή. Στη φάση αυτή, αν η οικογένεια έχει ήδη ενημερωθεί μπορεί να δώσει στον ενδιαφερόμενο τις απαραίτητες πληροφορίες. Επίσης αν τα μέλη της οικογένειας έχουν ενταχθεί σε κάποιο θεραπευτικό πλαίσιο, και βρίσκονται σε μια διαδικασία αλλαγής στάσης ως προς το πρόβλημα της εξάρτησης, απενοχοποίησης, διεργασία προσωπικής αλλαγής, και ενημερότητας ως προς το ρόλο που διαδραματίζουν, μπορούν να παίζουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της προσπάθειας του.
Στο στάδιο της προετοιμασίας το άτομο είναι διατεθειμένο να κάνει προσπάθεια και να αναλάβει την ευθύνη της αλλαγής του τόσο όσο αφορά στην εξαρτητική του συμπεριφορά, ακόμα όμως δεν έχει βάλει σε εφαρμογή όλο το σχέδιο προκειμένου να πετύχει το στόχο του. Χρειάζεται να καταλάβει την σημασία της αλλαγής της εξαρτητικής συμπεριφοράς, να ενισχύσει και να δεχθεί υποστήριξη κατά την διαδικασία της αλλαγής. Είναι σημαντικό στη φάση αυτή η οικογένεια να μπορεί να πιέσει και να υποστηρίξει την προσπάθεια του εξαρτημένου ατόμου, θέτοντας όρια τα οποία δεν αναιρεί, κάνοντας ρεαλιστικές συμφωνίες μαζί του, ασκώντας πίεση για αλλαγή, μέσα από μικρές προσωπικές αλλαγές του κάθε μέλους της.
Στο στάδιο της δράσης το άτομο είναι έτοιμο να αλλάξει. Αναλαμβάνει σημαντική δράση από μόνο του, εντασσόμενο σε κάποιο θεραπευτικό πλαίσιο προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της εξάρτησης και να σταματήσει την προβληματική του συμπεριφορά. Ο ρόλος της οικογένειας σ’ αυτή τη φάση είναι ιδιαίτερα σημαντικός και απαιτούνται προσωπικές αλλαγές των μελών της οικογένειας, έτσι ώστε να μην χρειαστεί το εξαρτημένο άτομο να ξαναλειτουργήσει, μέσω του προβλήματος αυτού, «εξισορροπιστικά» για το οικογενειακό σύστημα. Η ενημερότητα ως προς τους ρόλους, τα όρια η υπευθυνότητα, η ανοικτότητα στην επικοινωνία, οι οικογενειακοί δεσμοί καθώς οι αξίες που διέπουν το οικογενειακό σύστημα, είναι θέματα που όσο τα μέλη της οικογένειας τα επεξεργάζονται, τόσο περισσότερο υποστηρίζουν την λειτουργικότητα του οικογενειακού συστήματος και κατ’ επέκταση και την προσπάθεια απεξάρτησης του θεραπευόμενου.
Στο στάδιο της διατήρησης το άτομο συνεχίζει και σταθεροποιεί την αλλαγή της συμπεριφοράς του. Μετά από μία εντατική περίοδο ενεργού αλλαγής και έχοντας καταφέρει την αποχή από το αλκοόλ, την ψυχική απεξάρτηση, την εξάλειψη της παραβατικής συμπεριφοράς, την αποκατάσταση των οικογενειακών σχέσεων, χρειάζεται να διατηρήσει τα θετικά αποτελέσματα του προηγούμενου σταδίου. Επίσης χρειάζεται να εντοπίσει και να δουλέψει θέματα υποτροπής. Στη φάση αυτή η οικογένεια μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο σταθεροποιώντας και η ίδια τις αλλαγές της και δημιουργώντας και η ίδια ένα ασφαλές περιβάλλον. Η ενημερότητα και η επεξεργασία από τους γονείς, της φάσης της αποπαίδωσης, μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά στην προσπάθεια του απεξαρτημένου ατόμου.
Τέλος, στο στάδιο της υποτροπής το άτομο επανέρχεται στην προηγούμενη συμπεριφορά. Είναι σημαντικό το άτομο να μετακινηθεί από το στάδιο της περίσκεψης, προετοιμασίας και δράσης χωρίς να μείνει στάσιμο και να αποθαρρυνθεί εξαιτίας της υποτροπής. Να εντοπίσει τα θέματα που συντέλεσαν στην υποτροπή του και να εστιάσει σε αυτά. Σ’ αυτή τη φάση η οικογένεια καλείται να μην αποθαρρυνθεί και εγκαταλείψει την προσπάθεια της επιστρέφοντας έτσι στην αρχική ισορροπία του οικογενειακού συστήματος. Είναι σημαντικό να εντοπίσει δικές της «υποτροπές» και να προσπαθήσει να τις διορθώσει. Η διατήρηση των αλλαγών που έχει καταφέρει και η ενεργός συμμετοχή σε διορθωτικές κινήσεις που προάγουν την λειτουργικότητα του συστήματος, είναι ιδιαίτερα σημαντικές στο στάδιο αυτό.

Οι κυριότερες κλινικές μορφές του αλκοολισμού.

Υιοθετούμε την ταξινόμηση που πρότεινε ο Fouguet το 1951. Η ταξινόμηση αυτή αξιολογεί διάφορους παράγοντες: την ανοχή, τον τρόπο χρήσης της τοξικής ουσίας, τον ψυχολογικό παράγοντα και ενδεχομένως τον κοινωνικό παράγοντα.
– Οι αλκοολίτιδες, που έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: η προνοσηρή προσωπικότητα είναι φυσιολογική ή σχεδόν φυσιολογική, η τοξίκωση προκαλείται κυρίως με κρασί ή μπύρα, καταναλώνονται καθημερινά και συνεχώς μεγάλες ποσότητες συνήθως με παρέα, σπάνια προκαλείται κατάσταση μέθης, υπάρχει μια γενική προτίμηση για τα οινοπνευματώδη ποτά και τέλος δεν γεννάται αίσθημα ενοχής, δεδομένου ότι τα άτομα αυτά έβλεπαν ανέκαθεν τους άλλους να πίνουν στην οικογένεια τους ή στην δουλειά τους. Επίσης τα άτομα αυτά έχουν την τάση να εμφανίζουν εξάρτηση ή ζηλοτυπία απέναντι στο /στη σύζυγο. Η σεξουαλικότητα τους είναι φυσιολογική για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η έναρξη της διαταραχής τοποθετείται στο τέλος της εφηβείας, η ανοχή είναι υψηλή, οι τοξικές συνέπειες σημαντικές, η διάρκεια 20-40 χρόνια. Η εξέλιξη μπορεί να περιλαμβάνει είτε την αυτόματη ελάττωση της κατανάλωσης στην αρχή της γεροντικής ηλικίας, είτε την εμφάνιση επιπλοκών, όπως ηπατοπεπτικές ή πολυνευριτιδικές προσβολές, επιπλοκές της στέρησης κατά την διακοπή της τοξίκωσης και εξέλιξη προς αλκοολική νεύρωση.
– Αλκοολώσεις ή αλκοολικές νευρώσεις. Υπάρχουν: η προτίμηση για τα απεριτίφ και τα ισχυρά ποτά, κατανάλωση ασυνεχής, συχνά μοναχική και κρυφή. ’λλη μορφή είναι η μέθη που είναι συχνή και άτυπη. Η περιορισμένη έλξη και μερικές απέχθεια προς το οινόπνευμα. Τέλος, αίσθημα ενοχής και προσπάθεια αντίστασης στην τάση για κατάχρηση. Η ηλικία έναρξης τοποθετείται πιο αργά και η ψυχοσωματική αποδιοργάνωση είναι πιο γρήγορη από ότι στην αλκοολίτιδα. Παρατηρούνται πρώιμες και σοβαρές διαταραχές της σεξουαλικότητας και της κοινωνικής συμπεριφοράς, τα ελεύθερα μεσοδιαστήματα είναι όλο και πιο σπάνια και βραχύχρονα, οι ψυχιατρικές επιπλοκές είναι συχνές.
– Οι συνοπτικές αλκοολώσεις ή διψομανία. Η κατανάλωση είναι αποκλειστικά διαλείπουσα με μορφή σύντομων κρίσεων μικρής διάρκειας μερικών ωρών ή ημερών, κατά τις οποίες το άτομο πίνει κρυφά και χωρίς επιλογή όποιο οινοπνευματώδες ποτό βρει (μερικές φορές οινόπνευμα ή κολόνια). Η κρίση καταλήγει σε κωματώδη μέθη. Όταν το άτομο δεν είναι σε κρίση παρατηρείται απέχθεια για το οινόπνευμα. Η ενοχή είναι πολύ έντονη. Η έναρξη τοποθετείται μετά την ηλικία των 30, η διάρκεια ποικίλει και η εξέλιξη προς αλκοολική νεύρωση είναι πολύ πιθανή.
-Ο αλκοολισμός ως σύμπτωμα άλλης διαταραχής πρέπει να εξεταστεί χωριστά. Εδώ η εξάρτηση είναι καθαρά ψυχολογική, το οινόπνευμα χρησιμοποιείται ως καταπραϋντικό από άτομα που υποφέρουν ψυχικά και σωματικά. Η λανθάνουσα ψυχιατρική πάθηση (αγχώδης ή φοβική διαταραχή, σχιζοφρένεια, μανιοκαταθλιπτική ψύχωση, οργανική εγκεφαλική διαταραχή) μπορεί να συγκαλυφθεί για πολύ καιρό από την αλκοολική συμπεριφορά. Η διακοπή της χρήσης συμβαδίζει με την βελτίωση της ψυχικής διαταραχής, σε μερικές περιπτώσεις όμως η αλκοολική συμπεριφορά παραμένει και εξελίσσεται προς αλκοολική νεύρωση.

Αιτιολογία

Αν και η αιτιολογία του αλκοολισμού είναι βασικά άγνωστη, εντούτοις έχουν ενοχοποιηθεί διάφοροι βιολογικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες. Από αυτούς σημαντικότεροι είναι οι γενετικοί , οι οποίοι κυρίως ευθύνονται για την οικογενή εμφάνιση του αλκοολισμού. Θεωρίες για τη γενετική αιτιολογία του αλκοολισμού προτείνουν μία κληρονομούμενη ευαλωτότητα στο αλκοόλ, που μπορεί να διαμεσολαβείται με αυξημένη δραστηριότητα των ενδοφρινών, με αυξημένη χαλάρωση των ευαίσθητων ατόμων από το αλκοόλ ή με προδιάθεση για ανάπτυξη μεγάλης αντοχής κ.α.
Η οικογενής φύση του αλκοολισμού, βέβαια, στοιχειοθετείται από μελέτες που βρήκαν ότι ο κίνδυνος για Εξάρτηση από Αλκοόλ είναι 3-4 φορές μεγαλύτερος σε στενούς συγγενείς αλκοολικών, καθώς και σε υιοθετημένα παιδιά αλκοολικών και επίσης ότι είναι μεγαλύτερος σε μονοζυγώτες από ότι σε διζυγώτες διδύμους.
Οπωσδήποτε, όμως, οι γενετικοί παράγοντες μπορούν να εξηγήσουν μόνο ένα μέρος του κινδύνου της ανάπτυξης αλκοολισμού, καθώς ένα άλλο μέρος προέρχεται από περιβαλλοντικούς ή διαπροσωπικούς δηλαδή ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Σαν τέτοιους αναφέρουμε την επικρατούσα πολιτισμική στάση απέναντι στο αλκοόλ, τις προσδοκίες για τα αποτελέσματα του αλκοόλ πάνω στη διάθεση και τη συμπεριφορά, το στρες, την ταυτοποίηση των παιδιών με τις συνήθειες χρήσης του αλκοόλ των γονιών τους, την ψυχοδυναμική ενοχοποίηση υπερπροστατευτικών μητέρων (που προάγουν την καθήλωση στο στοματικό στάδιο, η οποία πιθανολογείται ότι οδηγεί στον αλκοολισμό) κ.α.

Αλκοόλ και ψυχοπαθολογία

Ανάμεσα στους διάφορους αιτιολογικούς παράγοντες η ύπαρξη ψυχοπαθολογίας φαίνεται να διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο και να επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την εξέλιξη του προβλήματος.
Κλινικές και επιδημιολογικές έρευνες επισημαίνουν ότι ποσοστό έως και 70% των αλκοολικών έχει ταυτόχρονα και άλλες ψυχικές διαταραχές που μπορεί να συμβάλουν και αυτές στην παθολογική χρήση του αλκοόλ, όπως Αγχώδεις Διαταραχές, Σχιζοφρένεια, Διαταραχή της Διαγωγής (στην εφηβεία), αντικοινωνική διαγωγή ή Αντικοινωνική Διαταραχή της Προσωπικότητας και τέλος Διαταραχές της Διάθεσης.
Σε ένα αξιοσημείωτο ποσοστό εξ’ αυτών, η ψυχοπαθολογία που καταγράφεται πληροί κριτήρια μείζονος ψυχιατρικής διαταραχής.
Ιδιαίτερα όσον αφορά τις Διαταραχές της Διάθεσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το αλκοόλ αποτελεί το πρώτα «φυσικό» αγχολυτικό, στο οποίο καταφεύγουν όσα άτομα αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι χήροι, αλλά και όσοι άνδρες έχουν υποστεί ένα ψυχικό τραύμα εκδηλώνουν μια έντονη ροπή προς τον αλκοολισμό, κατά τους πρώτους έξι μήνες μετά το τραγικό γεγονός. Ωστόσο, οι συνέπειες του αλκοόλ είναι ευρύτερα γνωστές, δεδομένου ότι αγγίζουν ταυτόχρονα το σώμα, τη συμπεριφορά και τον ψυχισμό. Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι σε περίπτωση κατάθλιψης, το αλκοόλ ευνοεί την άρση των αναστολών και διευκολύνει το πέρασμα στη δράση, δηλαδή στο ατύχημα ή την αυτοκτονία. Βέβαια, ο μεγαλύτερος κίνδυνος του παροδικού αυτού αλκοολισμού είναι να γίνει χρόνιος.
Αρκετές υποθέσεις έχουν διατυπωθεί στην προσπάθεια να δοθεί μια εξήγηση στην υψηλή συννοσηρότητα που καταγράφεται στα εξαρτημένα από το οινόπνευμα άτομα. Οι κυριότερες από αυτές είναι:
-Η ψυχιατρική συμπτωματολογία που παρατηρείται στους αλκοολικούς, πιθανόν να οφείλεται σε προϋπάρχουσες μακροχρόνιες ψυχιατρικές διαταραχές.
-Ο αλκοολισμός και οι συνυπάρχουσες ψυχιατρικές οντότητες ίσως αποτελούν εκφράσεις μιας κοινής υποκείμενης διαταραχής.
-Ο αλκοολικός χρησιμοποιεί το οινόπνευμα σε μια προσπάθεια ανακούφισης του από τα επώδυνα ψυχολογικά του συμπτώματα.
-Ο υψηλός βαθμός συννοσηρότητας ίσως είναι αποτέλεσμα μεθοδολογικού λάθους των ερευνών (υπεραντιπροσώπευση των ατόμων αυτών).
-Τα εμφανιζόμενα ψυχιατρικά συμπτώματα είναι αποτέλεσμα της κατάχρησης του οινοπνεύματος.
Στο διαγνωστικό- ταξινομικό σύστημα DSM-IV έγινε μια προσπάθεια καθορισμού σαφών κριτηρίων αναφορικά με την συνυπάρχουσα ψυχοπαθολογία των αλκοολικών ατόμων, με αποτέλεσμα να καταγράφονται κλινικά δύο κυρίως τύποι συννοσηρότητας.
Έτσι λοιπόν ανάμεσα στα άτομα με κατάχρηση/ εξάρτιση από το οινόπνευμα η διάγνωση πρωτοπαθής ψυχική διαταραχή μπορεί να τεθεί είτε όταν η συνδρομή αυτή έχει εμφανιστεί πριν από την έναρξη της κατάχρησης του οινοπνεύματος ή αν η συνδρομή παραμένει 4 εβδομάδες μετά την διακοπή της χρήσης. Σε αντιδιαστολή ως δευτεροπαθής ή επαγόμενη από το αλκοόλ ψυχοπαθολογική διαταραχή καθορίζεται εκείνη που συμβαίνει μόνο κατά την περίοδο της κατάχρησης της ουσίας και η οποία υποχωρεί σημαντικά μέσα σε ένα μήνα από την διακοπή της χρήσης αλκοόλ.
Η διάκριση ανάμεσα σε πρωτοπαθή και δευτεροπαθή ψυχιατρική διαταραχή αποτελεί συχνά μια δύσκολη και περίπλοκη διαδικασία. Τέσσερα κλινικά σημεία μπορεί να είναι βοηθητικά σε αυτή τη διαδικασία:
-Η ακριβής αναγνώριση της ψυχοπαθολογίας.
-Η ακριβής χρονική έναρξη της ψυχοπαθολογίας.
-Η τυχόν ύπαρξη της ψυχοπαθολογίας στο διάστημα αποχής από το οινόπνευμα.
-Η παρακολούθηση της εξέλιξης της ψυχοπαθολογίας για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.

Αλκοόλ και ψυχωσική διαταραχή

Η σχέση ανάμεσα στην κατάχρηση του οινοπνεύματος και στην ανάπτυξη ψυχωσικής συμπτωματολογίας έχει επισημανθεί και περιγραφεί εδώ και πολλές δεκαετίες.
Αποτελεί ζήτημα σημαντικής προτεραιότητας να διαφοροποιηθεί η ύπαρξη ψυχωσικών συμπτωμάτων, τα οποία μπορεί να παρατηρηθούν σε αρκετές περιπτώσεις χρηστών οινοπνεύματος, από την καθεαυτό ψυχωσική διαταραχή. Είναι γνωστό ότι παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις περιγράφονται σε ποικίλες κλινικές οντότητες όπως το στερητικό σύνδρομο, το τρομώδες παραλήρημα, τη συνδρομή Wernicke- Korsakoff, την εγκεφαλοπάθεια από αλκοολική πελάγρα, την αλκοολική άνοια και τη νόσο των Marchiafava- Bignami.
Η χρόνια και σημαντική χρήση οινοπνεύματος μπορεί να προκαλέσει μία κατάσταση παρανοειδούς ετοιμότητας, η οποία μπορεί να κυμαίνεται από μία απλή καχυποψία, μέχρι και το επίπεδο παραληρητικών ιδεών παρανοϊκού τύπου. Αυτή είναι η κλινική οντότητα που αναφέρεται ως αλκοολική παράνοια ή αλκοολική ζηλοτυπία σε παλιότερα ψυχιατρικά εγχειρίδια και στο DSM-IV καταγράφεται ως ψυχωσική διαταραχή προκαλούμενη από το οινόπνευμα. Επίσης η κατάχρηση οινοπνεύματος μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη αντιληπτικού τύπου διαταραχών και αυτή η κατάσταση, γνωστή παλιότερα ως αλκοολική ψευδαισθήτωση, αποτελεί τη δεύτερη κατά το DSM-IV μορφή αλκοολικής ψύχωσης.
Σύμφωνα με διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα ποσοστό έως και 5% των αλκοολικών θα εμφανίσει περιστασιακά παρανοϊκού τύπου ιδέες ή και αντιληπτικές διαταραχές.
Το φαινόμενο των αντιληπτικών διαταραχών που προκαλούνται από την κατάχρηση οινοπνεύματος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Marcel το 1847, ο όρος όμως αλκοολική ψευδαισθήτωση αποδίδεται στο Bleuer.
Αν και έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε τα φαινομενολογικά χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής συνεχίζουν να προκαλούν διχογνωμίες. Αυτά για τα οποία φαίνεται να μεγαλύτερη ομοφωνία είναι το βαρύ ιστορικό της χρήσης οινοπνεύματος, η οξεία έναρξη, η επικράτηση ακουστικών ψευδαισθήσεων καθώς και η σύντομη διάρκεια της διαταραχής. Εκτός από τις ακουστικές ψευδαισθήσεις που έχουν συχνά επικριτικό ή και απειλητικό για το άτομο περιεχόμενο, περιγράφονται και οπτικές ή απτικές ψευδαισθήσεις. Οι περισσότεροι συγγραφείς θεωρούν ότι η απουσία διαταραχών του επίπέδου συνείδησης αποτελεί απαραίτητο χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής.
Ποσοστό έως και το 30% των σχιζοφρενών ασθενών πληροί κριτήρια αλκοολικής διαταραχής ενώ ορισμένες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι αλκοολικοί εμφάνισαν σχιζοφρενική ψύχωση σε υψηλότερα του αναμενόμενου ποσοστά.
Αρκετές υποθέσεις έχουν διατυπωθεί για την ερμηνεία αυτού του τύπου της συννοσηρότητας, όπως:
Η αποδιοργάνωση και η κοινωνική απομόνωση στην οποία οδηγεί η σχιζοφρένεια σε συνδυασμό με τη διαθεσιμότητα των εθιστικών ουσιών αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο κατάχρησης του αλκοόλ.
Η χρήση οινοπνεύματος διευκολύνει μιας προϋπάρχουσας ευαλωτότητας για ψυχωσικού τύπου καταστάσεις.
Η συνύπαρξη της κατάχρησης του οινοπνεύματος και της ψυχωσικής διαταραχής αυξάνει την βαρύτητα της ψυχοπαθολογίας.
Η χρήση του οινοπνεύματος ίσως αποτελεί μια προσπάθεια του ατόμου να ανακουφιστεί από προϋπάρχοντα ψυχωσικού τύπου συμπτώματα.

Αλκοόλ και διπολική διαταραχή

Δεδομένα από επιδημιολογικές μελέτες στις ΗΠΑ έδειξαν ότι ποσοστό 60% των διπολικών ασθενών τύπου Ι αναφέρουν κατάχρηση ουσιών κάποια στιγμή στην ζωή τους. Από αυτούς τους ασθενείς ποσοστό έως και 33% ανέφερε προβλήματα κατάχρησης/ εξάρτισης από το οινόπνευμα.
Στους διπολικούς ασθενείς τύπου ΙΙ η διάγνωση της ουσιοεξάρτησης κάποτε στην ζωή τους αναφέρεται σε ποσοστό 49% και από αυτούς σε ποσοστό 80% φαίνεται ότι το οινόπνευμα αποτελεί μία από τις ουσίες κατάχρησης.
Ενδιαφέρον είναι ότι ο επιπολασμός της μανίας στους αλκοολικούς αντιπροσωπεύει ποσοστό μόνο 2-3%, ενώ η μεγαλύτερη κατανάλωση οινοπνεύματος αναφέρεται κυρίως κατά την περίοδο των υπερθυμικών κρίσεων.
Ως γνωστό ο αλκοολισμός και η διπολική διαταραχή αντιπροσωπεύουν κλινικές οντότητες που συνδέονται με γενετική επιβάρυνση και ενδεχομένως να υπάρχει σε κάποιο βαθμό οικογενής συσχέτιση μεταξύ διπολικής και αλκοολικής διαταραχής.

Αλκοόλ και αγχώδεις διαταραχές

Η άποψη ότι η χρήση οινοπνεύματος μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του άγχους και στη βελτίωση της διάθεσης επικρατεί ευρέως στην κοινή γνώμη και όχι μόνο.
Τα κλινικά και εργαστηριακά δεδομένα υποστηρίζουν όμως ότι αυτό ισχύει μόνο για μικρές ποσότητες χρήσης οινοπνεύματος καθώς η μεγάλη και συστηματική χρήση προκαλεί άγχος και ανησυχία, εναλλαγές στην διάθεση και επίταση του δυσφορικού και καταθλιπτικού συναισθήματος.
Η κλινική εμπειρία δείχνει ότι ακόμη και η χρήση μέτριων ποσοτήτων οινοπνεύματος μπορεί να προκαλέσει την επόμενη μέρα συμπτώματα τάσης και αισθήματα άγχους και κατάθλιψης. Η απότομη διακοπή του οινοπνεύματος προκαλεί σοβαρά συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης τα οποία διαρκούν 4-5 μέρες περίπου, ενώ συχνά ακολουθεί μια περίοδος διάρκειας έως και λίγων μηνών κατά την οποία ο πρώην αλκοολικός εμφανίζει ήπια αγχώδη/ καταθλιπτική συμπτωματολογία καθώς και μεγάλη αστάθεια στην νευροφυτική ισορροπία του.
Αποτελεί κοινή παραδοχή στην βιβλιογραφία ότι οι αλκοολικοί εμφανίζουν σοβαρή συμπτωματολογία αγχώδους διαταραχής σε ποσοστά κατά πολύ υψηλότερα από ότι ο γενικός πληθυσμός.
Οι αγχώδεις διαταραχές πάντως που φαίνεται να συνυπάρχουν συχνότερα στους αλκοολικούς ως πρωτοπαθή ψυχοπαθολογικά σύνδρομα είναι οι κρίσεις πανικού και σε μικρότερο βαθμό η κοινωνικού τύπου φοβία.
’λλες μελέτες δείχνουν ότι οι φοβικές καταστάσεις συχνότερα προηγούνται της κατάχρησης οινοπνεύματος, οι ιδεοψυχαναγκαστικές διαταραχές και οι κρίσεις πανικού έχουν μια πιο ευκαιριακή σχέση με τον αλκοολισμό και τέλος η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή συνήθως καταγράφεται μετά την ανάπτυξη της εξαρτητικής συμπεριφοράς από το οινόπνευμα.

Αλκοόλ και διαταραχές προσωπικότητας

Παρά το γεγονός ότι σήμερα είναι κοινώς αποδεκτό ότι δεν υπάρχει ένας τύπος της προσωπικότητας που να προδικάζει την ύπαρξη της αλκοολικής κατάχρησης, οι διαταραχές της προσωπικότητας φαίνεται να παίζουν σημαντικό διαμορφωτικό ρόλο και στην πρόγνωση των αλκοολικών καταστάσεων.
Οι συχνότερες διαταραχές της προσωπικότητας που φαίνεται να συνδέονται με τον αλκοολισμό είναι η παρανοϊδής (4-44%), η αντικοινωνική (3-47%), η μεθοριακή (2-32%), η οιστρονική (6-34%), η αποφευκτική (2-32%) και η εξαρτητική (4-29%).
Η διεθνής βιβλιογραφία επικεντρώνει το ενδιαφέρον της κυρίως γύρω από τη σχέση του αλκοολισμού και της αντικοινωνικής διαταραχής της προσωπικότητας. Οι αλκοολικοί ασθενείς με αντικοινωνική διαταραχή της προσωπικότητας φαίνεται να έχουν νεώτερη ηλικία έναρξης της αλκοολικής εξαρτητικής συμπεριφοράς, περισσότερες παραβατικού τύπου συμπεριφορές σχετιζόμενες με το αλκοόλ, πιο πολλά εργασιακά και κοινωνικού τύπου προβλήματα, μεγαλύτερη ημερήσια κατανάλωση οινοπνεύματος καθώς και περισσότερες πιθανότητες κατάχρησης και άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών.

Συμπεράσματα

Παρά τις αναφερόμενες σχέσεις μεταξύ του αλκοολισμού και των διαφόρων ψυχιατρικών διαταραχών, η ουσιαστική ποιότητα των σχέσεων αυτών δεν έχει ακόμη επαρκώς διευκρινιστεί.
Στις περισσότερες μελέτες τα πολλά μεθοδολογικά προβλήματα που επισημαίνονται κάνουν τους ειδικούς να διατηρούν σημαντικές επιφυλάξεις αναφορικά με τα συμπεράσματα, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις είναι έως και αντικρουόμενα.
Σε κάθε περίπτωση πάντως θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στα εξής ζητήματα:
-Στην τυχόν ύπαρξη αυτό- ή ετεροκαταστροφικής συμπεριφοράς, καθώς και γενικά σε επιθετικές ή αντικοινωνικού τύπου συμπεριφορές.
-Σε περίπτωση ύπαρξης πρωτοπαθούς τύπου ψυχοπαθολογίας η θεραπευτική της αντιμετώπιση με φαρμακευτική ή και ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, είναι καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη της αλκοολικής διαταραχής.
-Απαιτείται συστηματική και μακρόχρονη παρακολούθηση της εξέλιξης της ψυχοπαθολογίας, ιδιαίτερα σε περιόδους αποχής από το αλκοόλ, προκειμένου να διαμορφωθεί μια πιο ξεκάθαρη άποψη για τη φύση της και την απαιτούμενη θεραπευτική προσέγγιση.

Εκδηλώσεις της οξείας αλκοολικής τοξίκωσης

-Η απλή μέθη προκαλεί: μεταβολή του θυμικού, το οποίο γίνεται διαχυτικό (ευφορία, πολυλογία, ανεμελιά) και σπανιότατα καταθλιπτικό. Ελάττωση της εγρήγορσης, μεταβολή της συμπεριφοράς με άρση των αναστολών (αστόχαστα λόγια και χειρονομίες) και κινητική ασυνεργία (δυσαρθρία, παραπαίουσα βάδιση, αδεξιότητα των χειρονομιών).
-Το αλκοολικό κώμα παρατηρείται όταν η αλκοολαιμία ξεπερνά τα 3gr/l. Μπορεί να πρόκειται για σοβαρό κώμα με υποθερμία, αναπνευστική κάμψη και κίνδυνο καταπληξίας, το οποίο χρειάζεται επείγουσα ανάνηψη. Η θανατηφόρα δόση κυμαίνεται μεταξύ 4 και 5gr/l. Η έκθεση στο ψύχος και η νηστεία πριν από την λήψη οινοπνεύματος είναι επιβαρυντικοί παράγοντες. Πρέπει πάντοτε στα άτομα να ελέγχεται το επίπεδο γλυκόζης στο αίμα (κίνδυνος υπογλυκαιμίας που οφείλεται στο οινόπνευμα).
-Η παθολογική μέθη παρατηρείται σε ορισμένα άτομα γνωστά για την παρορμητική τάση τους για κατανάλωση οινοπνευματωδών. Η μέθη τείνει να πάρει παθολογική μορφή, συχνότερα κινητο- διεγερτικού τύπου: αναίτια ή για μηδαμινές αιτίες, το άτομο γίνεται έξαλλο, κτυπά, ουρλιάζει, σπάει. Η μέθη που συνοδεύεται από κρίση καταστροφικότητας μπορεί να κρατήσει πολλές ώρες και να καταλήξει μετά σε κώμα. Συχνά υπάρχει αμνησία του επεισοδίου. Μπορούμε επίσης να παρατηρήσουμε ψευδαισθητική μέθη (τρομακτική ψευδαίσθηση) και παραληρητική μέθη (ζηλοτυπία, ιδέα καταδίωξης, αυτοκαταγγελίες για αποτρόπαια εγκλήματα), η σοβαρότητα των οποίων έγκειται στον κίνδυνο αστραπιαίας παρορμητικής επιθετικής πράξης ή αυτοκτονίας. Αυτές οι καταστάσεις ελέγχονται θεραπευτικά με ενδομυϊκή χορήγηση διαζεπάμης (Valium) και επιτήρηση σε δωμάτιο απομόνωσης.
ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ:
ΧΑΡΑΝΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2005-6

Γενικά περί του ορισμού

Εξάρτιση είναι μια ψυχοπαθολογική κατάσταση που περιλαμβάνει ένα σύνολο από σωματικά, συμπεριφορικά, γνωσιακά και ψυχικά συμπτώματα που συνδέονται με την λήψη μιας ψυχοδραστικής ουσίας. Αφορά σε ένα ευρύ φάσμα ουσιών, συνεχώς διευρυνόμενο τα τελευταία χρόνια. Η εξάρτιση χαρακτηρίζεται στην μεγάλη πλειοψηφία των χρησιμοποιούμενων ουσιών από αναπτυσσόμενη ανοχή του οργανισμού του χρήστη απέναντι στην χρησιμοποιούμενη ουσία, με αποτέλεσμα την σταδιακή αύξηση της προσλαμβανόμενης δόσης ή την μεταπήδηση σε άλλη, κατά κανόνα ισχυρότερη, ψυχοδραστική ουσία.
Ο αλκοολισμός είναι μια πρωτογενής χρόνια ασθένεια με γενετικούς, ψυχοκοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν την εξέλιξη και τις εκδηλώσεις της. Είναι ένα από τα μεγαλύτερα ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Στατιστικές στις διάφορες χώρες, και με την επιφύλαξη των διαφορετικών ορισμών του τι συνιστά πρόβλημα με το αλκοόλ, υπολογίζουν τον επιπολασμό από 5-15%. Μολονότι είναι πιο συχνός στους άνδρες από ότι στις γυναίκες, η συχνότητα του στις γυναίκες αυξάνει. Αν και συναντάτε σε όλες τις κοινωνικοοικονομικές τάξεις, είναι πιο συχνός στις χαμηλότερες τάξεις. Δεν πρέπει, λοιπόν να ταυτίζουμε την εικόνα του αλκοολικού με την στερεότυπη εικόνα του φτωχού αλήτη γιατί ταιριάζει σε οποιοδήποτε κοινωνικό τύπο.
Τις τελευταίες δεκαετίες η κατά κεφαλή κατανάλωση αλκοολούχων ποτών έχει σημαντικά αυξηθεί σε αρκετές Ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Σύμφωνα με έρευνες η Φιλανδία, η Δανία και η Βρετανία ήταν οι τρεις χώρες με την μεγαλύτερη συχνότητα μέθης και έναρξης της χρήσης αλκοόλ σε νεαρή ηλικία για αγόρια και κορίτσια 16 ετών. Το 5% των θανάτων ανθρώπων ηλικίας 15-19 ετών, αποδίδεται στη χρήση αλκοόλ ενώ στην Ευρώπη, 1 στους 3 θανάτους αυτής της ηλικιακής ομάδας οφείλεται στην χρήση αλκοόλ.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) προειδοποιεί ότι το φαινόμενο της υπερβολικής κατανάλωσης οινοπνευματωδών ποτών καταλαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις, με αποτέλεσμα να αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές απειλές για την παγκόσμια υγεία. Σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει ο ΠΟΥ για την Ευρώπη, ένας στους τέσσερις θανάτους αντρών ηλικίας 15-29 ετών, συνδέεται με τη χρήση / κατάχρηση οινοπνεύματος, ενώ μόνο το 1999, 55.000 νεαρά άτομα έχασαν τη ζωή τους από αιτίες σχετιζόμενες με τη χρήση οινοπνευματωδών. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει τα υψηλά ποσοστά θανάτων που συνδέονται με τη χρήση οινοπνεύματος, ενώ ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται να δοθεί στα τροχαία ατυχήματα και τη συσχέτιση τους με την υπερβολική κατανάλωση αλκοολούχων ποτών.
Στην Ελλάδα σύμφωνα με τα δημοσιεύματα του τύπου, το 40% των τροχαίων θανατηφόρων ατυχημάτων αποδίδεται στην κατάχρηση αλκοόλ, ενώ η ετήσια κατά κεφαλή κατανάλωση αλκοόλ, έφτασε τα τελευταία χρόνια στα 8,9 λίτρα.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ), οι Έλληνες έφηβοι καταναλώνουν αλκοόλ σε ποσοστό 28,2%, και «σκληρά» ποτά, 1-2 φορές την εβδομάδα. Η τελευταία πανελλαδική έρευνα του ΕΠΙΨΥ για τα ναρκωτικά και το αλκοόλ στο σχολικό πληθυσμό έδειξε ότι συστηματική χρήση οινοπνευματωδών, τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα, κάνει το 15,9% των εφήβων ηλικίας 14-18 ετών. Τα ποσοστά ανεβαίνουν επικίνδυνα στις μεγαλύτερες ηλικίες, καθώς σύμφωνα με τις απαντήσεις των μαθητών ηλικίας 17-18 ετών, το 42% των αγοριών και το 23% των κοριτσιών πίνουν περισσότερες από δύο φορές την εβδομάδα.
Αποκαλυπτικά είναι επίσης τα στοιχεία που αφορούν την υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματωδών: 13,2% των εφήβων ηλικίας 14-18 ετών απάντησε ότι τις τελευταίες τριάντα ημέρες κατανάλωσε, τουλάχιστον τρεις φορές 5 ή και περισσότερα ποτά σε κάθε έξοδο. Στην ηλικία 17-18 ετών υπερβολική κατανάλωση αναφέρουν το 20,2& των αγοριών και το 9,6% των κοριτσιών, ενώ το 12,5% των εφήβων ανέφερε τρία τουλάχιστον περιστατικά μέθης τους τελευταίους 12 μήνες.
Ο αλκοολισμός αντιπροσωπεύει στην κλίμακα νοσηρότητας των εξαρτήσεων την χείριστη ίσως μορφή τοξικομανίας. Την πλέον διαδεδομένη, την πλέον προσιτή, την πλέον αποδεκτή. Ο αλκοολισμός δεν είναι απλά αποδεκτός πολιτιστικά, κοινωνικά και ιδεολογικά, αλλά αντιπροσωπεύει την κατεξοχήν νόμιμη μορφή τοξικομανίας. Είναι προικισμένος με το παράδοξο και ανεξιχνίαστο προνόμιο να αντιπροσωπεύει το πεδίο όπου συναντώνται και συμπράττουν σιωπηλά μια μορφή ψυχότροπου εθισμού και ο Νόμος, μια μορφή τοξικομανιακής αυτοκαταστροφικότητας και η αιγίδα του Νόμου.
Αυτό που αφήνει να διαφανεί το παράδοξο του αλκοολισμού είναι ότι ο Νόμος αίρει τις απαγορεύσεις υπέρβασης του απέναντι στις καταστάσεις μέθης που στοιχειοθετούν με την χρόνια επαναληπτικότητά τους σύμπτωμα εξάρτισης. Απαιτούνται προστιθέμενες, εξωγενείς σηματοδοτήσεις για να διολισθήσει στην ζώνη της παρανομίας. Ο μέθυσος σύζυγος που βιαιοπραγεί, για παράδειγμα, ή ο μεθυσμένος οδηγός διώκονται, ο μεθυσμένος όχι. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί πως δεν είναι τυχαίο που η ποτοαπαγόρευση στην Αμερική κατέρρευσε. Το διαζύγιο του Νόμου και του υπερκαταναλωτισμού αλκοολούχων ποτών ήταν παρά φύσει και η συνεργεία του Νόμου στην αλκοολική παραβατικότητα δεν θα μπορούσε να αρθεί για απεριόριστο χρόνο. Στις δυτικές κοινωνίες, αυτός ο δίαυλος επιτρεπτικότητας ανάμεσα στον Νόμο και τη μέθη χάνεται στα βάθη του χρόνου. Απλώς στις μέρες μας είναι πλήρως εμπορευματοποιημένος ενώ παράλληλα τα εξαπλούμενα συμπτώματα που τροφοδοτεί ιατρικοποιούνται και περιβάλλονται με ένα δίκτυο εξειδικευμένων φροντίδων που ενσωματώνεται πλέον οργανικά στο «σύστημα της βιοεξουσίας». Διαπιστώνουμε λοιπόν κάτι πολύ σημαντικό, ότι ο Νόμος συνάπτει με το εξαρτημένο άτομο μια ανομολόγητη σχέση συνένοχης παραβατικότητας.
Το πρόβλημα στις μέρες μας είναι ότι ο Νόμος δεν αντιστρέφεται, αλλά διαστρέφεται δηλαδή εργαλειοποιείται από εμπορευματικές σκοπιμότητες. Στις κοινωνίες όπου η λογική του κέρδους ρουφάει ασύδοτα τα πάντα, η συμβολική του ισχύς απογυμνώνεται από την υπερβατικότητα της και εκφυλίζεται σε νομότυπο στήριγμα της απρόσκοπτης κυκλοφορίας του εμπορεύματος. Η ραγδαία εξάπλωση του αλκοολισμού σε όλες τις ηλικίες και όλα τα κοινωνικά στρώματα οφείλεται εν’ πολλοίς στα τεράστια οικονομικά συμφέροντα που συνδέονται με την βιομηχανία του αλκοόλ. Η ιστορικά νεότευκτη μάστιγα του αλκοολισμού σε νεαρές ηλικίες και μάλιστα χωρίς διάκριση φύλου, είναι το απόσταγμα βιομηχανικών στρατηγικών μεγιστοποίησης του κέρδους.
Οι νόμιμες εξαρτήσεις όπως είναι το αλκοόλ, αποτελούν πολύ συχνά την πύλη εισόδου αρκετών εξαρτημένων ατόμων στις παράνομες ουσίες. Οι εφτά στους δέκα χρήστες που κάνουν θεραπεία στα θεραπευτικά προγράμματα στην Ελλάδα, κάνουν πολλαπλή χρήση ουσιών. Το αλκοόλ στις περιπτώσεις αυτές, σπανίως, γίνεται αντιληπτό σαν σοβαρό πρόβλημα και αυτό πέρα από τους βιολογικούς, ψυχολογικούς, οικογενειακούς παράγοντες, οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες παίζουν καθοριστικό ρόλο και κάνουν το πρόβλημα της εξάρτησης από το αλκοόλ ακόμη πιο σύμπλοκο.
Σε μελέτες που αφορούν την κοινωνική διάσταση του αλκοολισμού παρατηρούμε ότι γίνεται κυρίως αναφορά στην εύκολη πρόσβαση στο αλκοόλ, στην τιμή, η οποία σε σύγκριση με τις παράνομες ουσίες είναι πιο φτηνή, την «νομιμότητα», γιατί η χρήση αλκοόλ, όπως προαναφέρθηκε, δεν διώκεται ποινικά και την κοινωνική αποδοχή. Στο σημείο αυτό δεν πρέπει να αγνοήσουμε την κοινωνική διάσταση της κατανάλωσης οινοπνεύματος, που «εμπλέκεται» στις σχέσεις των δύο φύλων. Στο ρόλο που διαδραματίζουν τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και ιδιαίτερα η διαφήμιση, η οποία πολλές φορές δημιουργεί πρότυπα που υιοθετούνται κυρίως από τους νέους, και η οποία συνδέει την κατανάλωση αλκοόλ με συναισθήματα χαράς, ευεξίας, χαλάρωσης και ευτυχίας. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η εργασία, ο τρόπος ζωής και η ψυχαγωγία.
Επόμενο είναι η στάση και η συμπεριφορά κάθε ατόμου σχετικά με το πώς αντιμετωπίζει το αλκοόλ να επηρεάζεται και από το κοινωνικό – πολιτισμικό πλαίσιο στο οποίο ζει. Βέβαια βιολογικοί, ψυχολογικοί, οικογενειακοί και κοινωνικοί παράγοντες σ’ ότι αφορά την εξάρτηση από το αλκοόλ, βρίσκονται σε σχέση αλληλεπίδρασης.
Κατανοώντας τους λόγους που οδηγούν μερικούς στην εξάρτιση μπορεί να προσφέρει μοντέλα για πρωτογενή πρόληψη όμως δεν είναι αρκετό για να μας βοηθήσει να σχεδιάσουμε και να προτείνουμε θεραπευτικούς τρόπους. Για να πετύχουμε να προσφέρουμε θεραπευτικές προτάσεις θα πρέπει να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το μυστήριο της εξάρτισης.
Πολύ συχνά αν όχι τις περισσότερες φορές οι άνθρωποι τείνουν να προσπαθούν να δικαιολογούν ή να εξηγούν τα προβλήματά τους κοινωνικά , ψυχολογικά και βιολογικά, με όρους έξω από την ύπαρξη τους, ή ακόμα με όρους πάνω στους οποίους δεν έχουν καμιά επιρροή ή έλεγχο. Με αυτό τον τρόπο το άτομο αρνείται να πάρει την ευθύνη για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει, ενώ ταυτόχρονα μειώνει ή προσπαθεί να εξαφανίσει το άγχος που προκαλείται από την ευθύνη για τα αίτια της δημιουργίας των προβλημάτων του αλλά και την αντιμετώπιση τους. Αυτό το άγχος από το οποίο το άτομο νιώθει απελευθερωμένο, είναι αυτό το οποίο πηγάζει από τον πόνο της αυτογνωσίας, το οποίο τις περισσότερες φορές δείχνει την ανεπάρκεια ή ακόμη την τεράστια διάσταση μεταξύ του «πραγματικού εαυτού» και του «ιδανικού εαυτού».
Οι εξαρτίσεις και ιδιαίτερα ο αλκοολισμός είναι ένας τομέας όπου η πιθανότητα της παραπάνω «απόδρασης από την ελευθερία» είναι πολύ μεγάλη. Οι εξαρτίσεις εμπεριέχουν την εμπλοκή όλου του «είναι» του ατόμου, σωματικού, ψυχολογικού, πνευματικού και κοινωνικού, και είναι για αυτό το λόγο που υπάρχει η τάση παρερμήνευσης, ότι οι εξαρτίσεις γεννιούνται και αναπτύσσονται μέσα στο άτομο.
Τα περισσότερα στοιχεία τείνουν να οδηγούν προς την κατεύθυνση ότι ο αλκοολισμός είναι τρόπος ζωής, ένας τρόπος ζωής που αναπτύσσεται για την αντιμετώπιση του πόνου που προκαλείται από την κοινωνία άλλα και τον εαυτό. Είναι ένας από τους τρόπους ερμηνείας των διαπροσωπικών, κοινωνικών και πνευματικών εμπειριών αλλά και των εμπειριών που το άτομο έχει με το αλκοόλ.
Ο πυρήνας και η ουσία του αλκοολισμού είναι το πώς το άτομο ερμηνεύει και ανταποκρίνεται στο αντίκτυπο της δεδομένης ουσίας. Αυτή η ανταπόκριση και ερμηνεία προσδιορίζεται από τα συναισθήματα του ατόμου για τον εαυτό του αλλά και την ζωή, τα οποία στην σειρά τους προσδιορίζονται με βάση τις εμπειρίες του ατόμου κατά το στάδιο της κοινωνικοποίησης του μέσα από την οικογένεια του, το σχολικό και εργασιακό περιβάλλον, την κοινωνία γενικά, αλλά και την προσωπικότητα του ατόμου.
Ο αλκοολισμός δεν είναι το αποτέλεσμα του αλκοόλ και των χημικών του ιδιοτήτων αλλά το αποτέλεσμα που η ουσία έχει στο συγκεκριμένο άτομο, στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, μέσα στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο που διαμορφώνεται και λαμβάνει χώρα η χρήση. Το αποτέλεσμα της χρήσης, την συγκεκριμένη στιγμή και μέσα στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο, έχει συνήθως ως αποτέλεσμα την μείωση του άγχους το οποίο πηγάζει από άλλα ψυχολογικά, κοινωνικά και πνευματικά ελλείμματα που διέπουν την ύπαρξη του ατόμου χρήστη. Η παραδοξότητα που δημιουργείται όμως είναι ότι η δυνατότητα αντιμετώπισης των αιτιών που προκαλούν αυτό το άγχος μειώνεται ως αποτέλεσμα της εξάρτισης ενώ οι αιτίες συνεχίζουν να υπάρχουν και να επιδεινώνονται.
Το αλκοόλ, όπως και τα ναρκωτικά – κυρίως τα οπιούχα – είναι από τις ουσίες που φαίνεται να προκαλούν την μεγαλύτερη και πιο καταστροφική μορφή εξάρτισης. Αυτό το οποίο οι πιο πάνω ουσίες έχουν κοινό δεν είναι η χημική τους σύνθεση, η οποία είναι πολύ διαφορετική για κάθε ουσία, αλλά η φαρμακολογική τους ιδιότητα να καταστέλλουν την λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος. Με αυτό τον τρόπο δρουν ώστε να μειώνουν το αίσθημα του πόνου, είτε αυτός είναι κοινωνικός, σωματικός ή συναισθηματικός. Ακόμα, η μείωση του πόνου «βοηθά» το άτομο με το να του δίνει το αίσθημα μείωσης των δυσκολιών που αντιμετωπίζει στην καθημερινή του ζωή. Ταυτόχρονα, όμως αυτή η μείωση της λειτουργίας του κεντρικού νευρικού συστήματος μειώνει την ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις δυσκολίες και τα προβλήματα του, ψυχολογικά και κοινωνικά, οι οποίες τον οδήγησαν στην εξάρτιση. Αυτή η μείωση της αντιμετώπισης των προβλημάτων είναι η ουσία της εξάρτισης.
Το άτομο μπαίνοντας στην «παραδοξότητα» της εξάρτισης αρχίζει να χρησιμοποιεί την ουσία ως μέσο φυγής αλλά και «αντιμετώπισης» και «μη αντιμετώπισης» των προβλημάτων του. Οι καταστάσεις υπαρξιακές και μη τις οποίες είχε δυσκολία να αντιμετωπίσει , πριν την εγκατάσταση της εξάρτισης, γίνονται ακόμα πιο δύσκολες ως προς την αντιμετώπιση τους λόγω της καταστολής των ικανοτήτων του ατόμου να τις αντιμετωπίσει. ’ρα αυτοί που πιθανώς θα προχωρήσουν προς την εξάρτιση βρίσκουν τον εαυτό τους να καταφεύγει όλο και περισσότερο, όλο και πιο συχνά, προς την χρήση της ουσίας ώστε να επιτύχουν αυτά τα οποία δεν μπορούσαν ή δεν είχαν την ικανότητα να προσμένουν από την ζωή, μέχρι που φτάνουν σε ένα σημείο όπου η ολοκλήρωση, η αποφυγή αλλά και η αντιμετώπιση των οποιονδήποτε προβλημάτων μπορεί μόνο να επιτευχθεί μέσα από την χρήση της ουσίας.
Έτσι το άτομο φτάνει στην εξάρτιση και τότε όλα γύρω του μετατρέπονται σε μέσα ή εμπόδια με μοναδικό σκοπό την απόκτηση του αλκοόλ. Μόνο το αλκοόλ πλέον έχει την δυνατότητα να τους προσφέρει μια «θετική ανταμοιβή» ή να τους αλλάξει την αυτόσυνείδηση και αυτόεκτίμηση τους.
Ένα σημαντικό συναίσθημα που προκαλεί η άνευ όρων παράδοση του ατόμου στο αλκοόλ είναι ότι δεν είναι αρκετά δυνατό ή αρκετά άξιο να αντισταθεί στην ουσία. Έτσι τελικά το άτομο αντιμετωπίζει την εξάρτιση από το αλκοόλ ως φυσιολογική κατάσταση πραγμάτων. Η αρνητική αυτοεικόνα και η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι σημαντικά στοιχεία της ολοένα και πιο έντονης καθοδικής πορείας προς την εξάρτιση.
Ο αλκοολικός είναι ένα άτομο που δεν αισθάνεται καλά με τον εαυτό του, δεν του αρέσει αυτό που είναι και θα ήθελε να είναι κάτι διαφορετικό. Όποια και αν είναι η πραγματική λειτουργική ικανότητα του ατόμου τόσο σε ατομικό όσο και κοινωνικό επίπεδο, το άτομο νιώθει να αντιμετωπίζει σοβαρά ελλείμματα σε ένα ή περισσότερους τομείς της ύπαρξης του. Η ουσία τότε παίρνει την μορφή της «δύναμης» η οποία μπορεί να προσφέρει προστασία αλλά και την «ικανότητα» αντιμετώπισης των ελλειμμάτων που το άτομο ποτέ δεν είχε αποκτήσει. Η «παράδοση άνευ όρων» όμως του ατόμου δεν είναι μόνο στο αλκοόλ αλλά και στα άτομα στα οποία βασίζεται για την απόκτηση του. Αρα η εξάρτιση του αλκοολικού δεν είναι μόνο ως προς το αλκοόλ.
Για το αλκοόλ και διαμέσου του αλκοόλ το άτομο χρήστης θα αρχίσει να λειτουργεί χειριστικά ενώ θα σκέφτεται μόνο τον εαυτό του, με κύριο στόχο την απόκτηση του αλκοόλ η οποία θα τον κάνει να «λειτουργεί» ως κοινωνικό ον, δυστυχώς όμως αυτή η λειτουργικότητα θα είναι παράλληλα και έξω από την κοινωνία.
Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι ο αλκοολικός δεν είναι «επαναστάτης» ή αντικομφορμιστής, όπως η κοινωνία θέλει να τον παρουσιάσει. Αντίθετα ο αλκοολικός είναι ο απόλυτος κοινωνικός κομφορμιστής ο οποίος ποτέ δεν μπόρεσε να αποκτήσει τις ικανότητες και δεξιότητες κοινωνικές, ψυχολογικές, πνευματικές, αλλά ούτε η οικογένεια και η κοινωνία του πρόσφερε τα μέσα για την υγιή εκπλήρωση των αρχών και αξιών που η κοινωνία ιεραρχεί ως κύριες. Αυτή η ανικανότητα είναι που του προκαλεί αφόρητο πόνο και απογοήτευση και τον οδηγεί στην χρήση του αλκοόλ ώστε να μπορεί να νιώθει καλά με τον εαυτό του.
Η πραγματική εικόνα του αλκοολικού είναι ενός ανθρώπου που φοβάται να ζήσει, να αντιμετωπίσει και να βιώσει ολοκληρωτικά την ζωή του με βάση το ποιος πραγματικά είναι και αναπόφευκτα προσπαθεί να δημιουργήσει ένα άλλο εαυτό ο οποίος θα μπορέσει να εκπληρώσει τις κοινωνικά αποδεκτές αρχές και αξίες.
Ο αλκοολισμός, όπως και όλες οι εξαρτίσεις, οδηγεί τον χρήστη σε μια υπερβολική κατανάλωση δυνάμεων και χρόνου προκειμένου να προμηθευτεί την ψυχοδραστική ουσία, κάτι το οποίο συνεπικουρούμενο από τις άμεσες επιπτώσεις της λήψης της ουσίας επάνω στην ψυχική και σωματική ισορροπία του ατόμου, οδηγεί σε προβλήματα διατήρησης της κοινωνικής, επαγγελματικής και οικογενειακής ένταξης.
Η απάντηση στην ερώτηση γιατί κάποιος γίνεται αλκοολικός και κάποιος όχι, δεν είναι απλή γιατί το ίδιο το πρόβλημα της χρήσης δεν είναι απλό αλλά πολυδιάστατο. Για να γίνει κάποιος αλκοολικός πρέπει να συνυπάρχει μια ατομική, ψυχολογική κρίση, η οποία θα συναντηθεί με μία κοινωνική κρίση. Αυτές οι δύο κρίσεις, η μία μέσα στο άτομο και η άλλη έξω από τον ψυχικό και πνευματικό κόσμο του ατόμου όταν συναντηθούν οδηγούν το άτομο στην χρήση και τέλος στην κατάχρηση. ’ρα πρέπει να ψάξουμε να βρούμε τις αιτίες της κατάχρησης στο παράλληλο του κοινωνικού πλαισίου που σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή συναντάται με το άτομο.
Η ασθένεια είναι συχνά προοδευτική και θανατηφόρα. Χαρακτηρίζεται από συνεχή ή περιοδική απώλεια του ελέγχου, ενασχόληση με το οινόπνευμα παρά τις αρνητικές του συνέπειες, διαταραχές της σκέψης και κυρίως άρνηση. Αυτή η άρνηση ενοχοποιείται και για το γεγονός ότι πολλές φορές ο αλκοολισμός διαφεύγει της διάγνωσης. Και αυτό γιατί ο αλκοολικός αρνείται τις περισσότερες φορές ότι έχει πρόβλημα με το αλκοόλ και μόνο συγγενείς, φίλοι και άνθρωποι από την εργασία του μπορούν να δώσουν ακριβείς πληροφορίες. Έτσι ο αλκοολικός δεν έρχεται εύκολα για θεραπεία. Τις πιο πολλές φορές θα πρέπει να εξαναγκαστεί από τους στενούς συγγενείς ή φίλους ή τους προϊστάμενους του ή κυριολεκτικά να εκβιαστεί ότι θα χάσει την γυναίκα του, τα παιδιά του ή τη δουλειά του, αν δεν δεχθεί θεραπεία.
Οι Διαταραχές Χρήσης Οινοπνεύματος μπορούν να αντιπροσωπευθούν από όλες σχεδόν τις μορφές ανθρωπίνων αντιδράσεων επειδή κατά την εξέλιξη τους επηρεάζουν δυσμενώς όλες τις ανθρώπινες λειτουργίες. Γνωστή από πολλούς ως βιοψυχοκοινωνική ασθένεια, δεν υπάρχει καμία νοσηλευτική διάγνωση που δεν είναι ενδεχόμενη όταν κάποιο άτομο πάσχει από αλκοολισμό. Δηλαδή, συν τω χρόνο, αν ο αλκοολισμός δεν θεραπευτεί και αναχαιτισθεί, το άτομο θα συνεχίσει να καταρρέει σωματικά, διανοητικά, ψυχολογικά, κοινωνικοπολιτισμικά και πνευματικά. Βέβαια πολύ συχνά ο αλκοολικός εκλογικεύει τις κοινωνικές και επαγγελματικές του δυσκολίες σαν αιτίες και όχι σαν αποτέλεσμα του ότι πίνει. Επιπλέον, μια παράλληλη διαδικασία κατάρρευσης θα υπάρχει και στους οικείους ανθρώπους του περιβάλλοντος του, συμπεριλαμβανομένων, μερικές φορές, ολόκληρων των οικογενειακών συστημάτων. Αρα, το να απομονώσουμε μόνο τις πιο κεντρικές και γενικές νοσηλευτικές διαγνώσεις στις διαταραχές χρήσης οινοπνεύματος είναι πολύ δύσκολο.

Ο ρόλος της οικογένειας.

Πολλές φορές, όπως εκτεταμένα, αναλύθηκε παραπάνω ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθεί μέσα από νόμιμες ή παράνομες εξαρτήσεις να δώσει απαντήσεις στη μοναξιά του, στα αδιέξοδά του, στην προσωπική του κρίση. Σε μια τέτοια κατάσταση έρχεται και η οικογένεια να διαδραματίσει το δικό της ρόλο.
Έρευνες των τελευταίων ετών αναφέρουν στους οικογενειακούς παράγοντες που επιδρούν ή όχι στην κατάχρηση νόμιμων ή παράνομων εξαρτητικών ουσιών.
Στους σημαντικότερους παράγοντες επικινδυνότητας αναφέρονται:
-Η φτώχεια στην οικογένεια
-Η χρήση ουσιών από τους γονείς
-Η ύπαρξη ψυχικής ασθένειας (ιδιαίτερα κατάθλιψης)
-Η απώλεια ενός γονιού ή σημαντικού ανθρώπου από την ζωή του παιδιού, ειδικά πριν από την ηλικία των 11 ετών
-Η γονική επιτρεπτικότητα ως προς την χρήση
-Ο τόπος διαμονής σε συγκρούσεις ή βίαιες συμπεριφορές
-Η έλλειψη επικοινωνίας και συναισθηματικών δεσμών
-Οι συμβιωτικές σχέσεις με ασαφή όρια ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας
-Οι ανεπίλυτες συγκρούσεις και αντιθέσεις
-Η αναποτελεσματική πειθαρχία (χαλαρή, αντιφατική ή πολύ αυστηρή)
-Η αντιστροφή ρόλων γονιών – παιδιών. Η απώλεια γονικού ελέγχου
Και στους σημαντικότερους παράγοντες προστασίας αναφέρονται:
-Η καθαρή και ανοικτή επικοινωνία γονιού – παιδιού.
-Οι οικογενειακοί δεσμοί καθώς και οι οικογενειακές παραδόσεις.
-Η κοντινότητα και η συναισθηματική έκφραση μεταξύ γονιού και παιδιού.
-Οι ρεαλιστικές γονεϊκές προσδοκίες.
Πολλές φορές η κατάχρηση νόμιμων και παράνομων ουσιών λειτουργεί «εξισορροπητικά» για το οικογενειακό σύστημα, επιτρέποντας την έκφραση και λειτουργία ορισμένων συμπεριφορών και απαγορεύοντας άλλες. Το αποτέλεσμα είναι ότι θεωρείται μέρος της οικογενειακής ζωής και δυσκολεύει τα μέλη της οικογένειας να δεχθούν αλλαγή ή να προσαρμοστούν σε νέες καταστάσεις. Κάτω από αυτό το πρίσμα η εμπλοκή της οικογένειας στην θεραπευτική διαδικασία θεωρείται πολύ σημαντική, ιδιαίτερα όταν τα μέλη της μέσα από καθημερινές δραστηριότητες, αναπτύσσουν διεργασίες που προάγουν τη διαφοροποίησή τους και βρίσκονται σε αλληλεξάρτηση, αλληλοσυσχέτηση και συναλλαγή.
Εστιάζοντας τώρα στα στάδια αλλαγής του εξαρτημένου ατόμου μπορούμε να δούμε το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η οικογένεια, ανάλογα με τη φάση που βρίσκεται το εξαρτημένο άτομο.

Στο στάδιο της προπερίσκεψης το άτομο δεν είναι έτοιμο για αλλαγή. Πιθανά να αντιλαμβάνεται ότι η χρήση αλκοόλ του δημιουργεί κάποια προβλήματα αλλά όχι ότι είναι πρόβλημα. Ο ρόλος της οικογένειας στην φάση αυτή είναι σημαντικός, γιατί μπορεί να του ασκήσει πίεση να συμβουλευτεί κάποιο ειδικό, με στόχο να αντιληφθεί καλύτερα το πρόβλημα της εξάρτησης και τα προβλήματα που ενέχει η υπάρχουσα συμπεριφορά. Συχνά ιδιαίτερα τα άτομα που είναι εξαρτημένα από το αλκοόλ, ανταποκρίνονται προκειμένου να αποδείξουν στους οικείους τους ότι δεν έχουν πρόβλημα. Εάν τα μέλη της οικογένειας βρίσκονται στη διαδικασία αποδοχής του προβλήματος τότε μπορεί να λειτουργήσουν υποστηρικτικά ως προς το εξαρτημένο άτομο και να το ενθαρρύνουν να ζητήσει βοήθεια.
Στο στάδιο της περίσκεψης το άτομο σκέφτεται σοβαρά να αλλάξει την εξαρτητική του συμπεριφορά. Τις περισσότερες φορές θεωρεί ότι η χρήση του αλκοόλ είναι πρόβλημα και προσπαθεί να κατανοήσει το πρόβλημα ψάχνοντας πληροφορίες. Έχουν ήδη δημιουργηθεί αρκετά προβλήματα υγείας, οικονομικά πιθανά και νομικά που είναι σχετικά με την χρήση. Οι τριβές και οι συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια, λόγο της χρήσης, είναι συχνές με αποτέλεσμα την διαταραχή των σχέσεων και τη δημιουργία οικογενειακών προβλημάτων. Δεν έχει όμως ακόμη δεσμευτεί για αλλαγή. Στη φάση αυτή, αν η οικογένεια έχει ήδη ενημερωθεί μπορεί να δώσει στον ενδιαφερόμενο τις απαραίτητες πληροφορίες. Επίσης αν τα μέλη της οικογένειας έχουν ενταχθεί σε κάποιο θεραπευτικό πλαίσιο, και βρίσκονται σε μια διαδικασία αλλαγής στάσης ως προς το πρόβλημα της εξάρτησης, απενοχοποίησης, διεργασία προσωπικής αλλαγής, και ενημερότητας ως προς το ρόλο που διαδραματίζουν, μπορούν να παίζουν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της προσπάθειας του.
Στο στάδιο της προετοιμασίας το άτομο είναι διατεθειμένο να κάνει προσπάθεια και να αναλάβει την ευθύνη της αλλαγής του τόσο όσο αφορά στην εξαρτητική του συμπεριφορά, ακόμα όμως δεν έχει βάλει σε εφαρμογή όλο το σχέδιο προκειμένου να πετύχει το στόχο του. Χρειάζεται να καταλάβει την σημασία της αλλαγής της εξαρτητικής συμπεριφοράς, να ενισχύσει και να δεχθεί υποστήριξη κατά την διαδικασία της αλλαγής. Είναι σημαντικό στη φάση αυτή η οικογένεια να μπορεί να πιέσει και να υποστηρίξει την προσπάθεια του εξαρτημένου ατόμου, θέτοντας όρια τα οποία δεν αναιρεί, κάνοντας ρεαλιστικές συμφωνίες μαζί του, ασκώντας πίεση για αλλαγή, μέσα από μικρές προσωπικές αλλαγές του κάθε μέλους της.
Στο στάδιο της δράσης το άτομο είναι έτοιμο να αλλάξει. Αναλαμβάνει σημαντική δράση από μόνο του, εντασσόμενο σε κάποιο θεραπευτικό πλαίσιο προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της εξάρτησης και να σταματήσει την προβληματική του συμπεριφορά. Ο ρόλος της οικογένειας σ’ αυτή τη φάση είναι ιδιαίτερα σημαντικός και απαιτούνται προσωπικές αλλαγές των μελών της οικογένειας, έτσι ώστε να μην χρειαστεί το εξαρτημένο άτομο να ξαναλειτουργήσει, μέσω του προβλήματος αυτού, «εξισορροπιστικά» για το οικογενειακό σύστημα. Η ενημερότητα ως προς τους ρόλους, τα όρια η υπευθυνότητα, η ανοικτότητα στην επικοινωνία, οι οικογενειακοί δεσμοί καθώς οι αξίες που διέπουν το οικογενειακό σύστημα, είναι θέματα που όσο τα μέλη της οικογένειας τα επεξεργάζονται, τόσο περισσότερο υποστηρίζουν την λειτουργικότητα του οικογενειακού συστήματος και κατ’ επέκταση και την προσπάθεια απεξάρτησης του θεραπευόμενου.
Στο στάδιο της διατήρησης το άτομο συνεχίζει και σταθεροποιεί την αλλαγή της συμπεριφοράς του. Μετά από μία εντατική περίοδο ενεργού αλλαγής και έχοντας καταφέρει την αποχή από το αλκοόλ, την ψυχική απεξάρτηση, την εξάλειψη της παραβατικής συμπεριφοράς, την αποκατάσταση των οικογενειακών σχέσεων, χρειάζεται να διατηρήσει τα θετικά αποτελέσματα του προηγούμενου σταδίου. Επίσης χρειάζεται να εντοπίσει και να δουλέψει θέματα υποτροπής. Στη φάση αυτή η οικογένεια μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο σταθεροποιώντας και η ίδια τις αλλαγές της και δημιουργώντας και η ίδια ένα ασφαλές περιβάλλον. Η ενημερότητα και η επεξεργασία από τους γονείς, της φάσης της αποπαίδωσης, μπορεί να λειτουργήσει καταλυτικά στην προσπάθεια του απεξαρτημένου ατόμου.
Τέλος, στο στάδιο της υποτροπής το άτομο επανέρχεται στην προηγούμενη συμπεριφορά. Είναι σημαντικό το άτομο να μετακινηθεί από το στάδιο της περίσκεψης, προετοιμασίας και δράσης χωρίς να μείνει στάσιμο και να αποθαρρυνθεί εξαιτίας της υποτροπής. Να εντοπίσει τα θέματα που συντέλεσαν στην υποτροπή του και να εστιάσει σε αυτά. Σ’ αυτή τη φάση η οικογένεια καλείται να μην αποθαρρυνθεί και εγκαταλείψει την προσπάθεια της επιστρέφοντας έτσι στην αρχική ισορροπία του οικογενειακού συστήματος. Είναι σημαντικό να εντοπίσει δικές της «υποτροπές» και να προσπαθήσει να τις διορθώσει. Η διατήρηση των αλλαγών που έχει καταφέρει και η ενεργός συμμετοχή σε διορθωτικές κινήσεις που προάγουν την λειτουργικότητα του συστήματος, είναι ιδιαίτερα σημαντικές στο στάδιο αυτό.

Οι κυριότερες κλινικές μορφές του αλκοολισμού.

Υιοθετούμε την ταξινόμηση που πρότεινε ο Fouguet το 1951. Η ταξινόμηση αυτή αξιολογεί διάφορους παράγοντες: την ανοχή, τον τρόπο χρήσης της τοξικής ουσίας, τον ψυχολογικό παράγοντα και ενδεχομένως τον κοινωνικό παράγοντα.
– Οι αλκοολίτιδες, που έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: η προνοσηρή προσωπικότητα είναι φυσιολογική ή σχεδόν φυσιολογική, η τοξίκωση προκαλείται κυρίως με κρασί ή μπύρα, καταναλώνονται καθημερινά και συνεχώς μεγάλες ποσότητες συνήθως με παρέα, σπάνια προκαλείται κατάσταση μέθης, υπάρχει μια γενική προτίμηση για τα οινοπνευματώδη ποτά και τέλος δεν γεννάται αίσθημα ενοχής, δεδομένου ότι τα άτομα αυτά έβλεπαν ανέκαθεν τους άλλους να πίνουν στην οικογένεια τους ή στην δουλειά τους. Επίσης τα άτομα αυτά έχουν την τάση να εμφανίζουν εξάρτηση ή ζηλοτυπία απέναντι στο /στη σύζυγο. Η σεξουαλικότητα τους είναι φυσιολογική για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η έναρξη της διαταραχής τοποθετείται στο τέλος της εφηβείας, η ανοχή είναι υψηλή, οι τοξικές συνέπειες σημαντικές, η διάρκεια 20-40 χρόνια. Η εξέλιξη μπορεί να περιλαμβάνει είτε την αυτόματη ελάττωση της κατανάλωσης στην αρχή της γεροντικής ηλικίας, είτε την εμφάνιση επιπλοκών, όπως ηπατοπεπτικές ή πολυνευριτιδικές προσβολές, επιπλοκές της στέρησης κατά την διακοπή της τοξίκωσης και εξέλιξη προς αλκοολική νεύρωση.
– Αλκοολώσεις ή αλκοολικές νευρώσεις. Υπάρχουν: η προτίμηση για τα απεριτίφ και τα ισχυρά ποτά, κατανάλωση ασυνεχής, συχνά μοναχική και κρυφή. ’λλη μορφή είναι η μέθη που είναι συχνή και άτυπη. Η περιορισμένη έλξη και μερικές απέχθεια προς το οινόπνευμα. Τέλος, αίσθημα ενοχής και προσπάθεια αντίστασης στην τάση για κατάχρηση. Η ηλικία έναρξης τοποθετείται πιο αργά και η ψυχοσωματική αποδιοργάνωση είναι πιο γρήγορη από ότι στην αλκοολίτιδα. Παρατηρούνται πρώιμες και σοβαρές διαταραχές της σεξουαλικότητας και της κοινωνικής συμπεριφοράς, τα ελεύθερα μεσοδιαστήματα είναι όλο και πιο σπάνια και βραχύχρονα, οι ψυχιατρικές επιπλοκές είναι συχνές.
– Οι συνοπτικές αλκοολώσεις ή διψομανία. Η κατανάλωση είναι αποκλειστικά διαλείπουσα με μορφή σύντομων κρίσεων μικρής διάρκειας μερικών ωρών ή ημερών, κατά τις οποίες το άτομο πίνει κρυφά και χωρίς επιλογή όποιο οινοπνευματώδες ποτό βρει (μερικές φορές οινόπνευμα ή κολόνια). Η κρίση καταλήγει σε κωματώδη μέθη. Όταν το άτομο δεν είναι σε κρίση παρατηρείται απέχθεια για το οινόπνευμα. Η ενοχή είναι πολύ έντονη. Η έναρξη τοποθετείται μετά την ηλικία των 30, η διάρκεια ποικίλει και η εξέλιξη προς αλκοολική νεύρωση είναι πολύ πιθανή.
-Ο αλκοολισμός ως σύμπτωμα άλλης διαταραχής πρέπει να εξεταστεί χωριστά. Εδώ η εξάρτηση είναι καθαρά ψυχολογική, το οινόπνευμα χρησιμοποιείται ως καταπραϋντικό από άτομα που υποφέρουν ψυχικά και σωματικά. Η λανθάνουσα ψυχιατρική πάθηση (αγχώδης ή φοβική διαταραχή, σχιζοφρένεια, μανιοκαταθλιπτική ψύχωση, οργανική εγκεφαλική διαταραχή) μπορεί να συγκαλυφθεί για πολύ καιρό από την αλκοολική συμπεριφορά. Η διακοπή της χρήσης συμβαδίζει με την βελτίωση της ψυχικής διαταραχής, σε μερικές περιπτώσεις όμως η αλκοολική συμπεριφορά παραμένει και εξελίσσεται προς αλκοολική νεύρωση.

Αιτιολογία

Αν και η αιτιολογία του αλκοολισμού είναι βασικά άγνωστη, εντούτοις έχουν ενοχοποιηθεί διάφοροι βιολογικοί και ψυχοκοινωνικοί παράγοντες. Από αυτούς σημαντικότεροι είναι οι γενετικοί , οι οποίοι κυρίως ευθύνονται για την οικογενή εμφάνιση του αλκοολισμού. Θεωρίες για τη γενετική αιτιολογία του αλκοολισμού προτείνουν μία κληρονομούμενη ευαλωτότητα στο αλκοόλ, που μπορεί να διαμεσολαβείται με αυξημένη δραστηριότητα των ενδοφρινών, με αυξημένη χαλάρωση των ευαίσθητων ατόμων από το αλκοόλ ή με προδιάθεση για ανάπτυξη μεγάλης αντοχής κ.α.
Η οικογενής φύση του αλκοολισμού, βέβαια, στοιχειοθετείται από μελέτες που βρήκαν ότι ο κίνδυνος για Εξάρτηση από Αλκοόλ είναι 3-4 φορές μεγαλύτερος σε στενούς συγγενείς αλκοολικών, καθώς και σε υιοθετημένα παιδιά αλκοολικών και επίσης ότι είναι μεγαλύτερος σε μονοζυγώτες από ότι σε διζυγώτες διδύμους.
Οπωσδήποτε, όμως, οι γενετικοί παράγοντες μπορούν να εξηγήσουν μόνο ένα μέρος του κινδύνου της ανάπτυξης αλκοολισμού, καθώς ένα άλλο μέρος προέρχεται από περιβαλλοντικούς ή διαπροσωπικούς δηλαδή ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Σαν τέτοιους αναφέρουμε την επικρατούσα πολιτισμική στάση απέναντι στο αλκοόλ, τις προσδοκίες για τα αποτελέσματα του αλκοόλ πάνω στη διάθεση και τη συμπεριφορά, το στρες, την ταυτοποίηση των παιδιών με τις συνήθειες χρήσης του αλκοόλ των γονιών τους, την ψυχοδυναμική ενοχοποίηση υπερπροστατευτικών μητέρων (που προάγουν την καθήλωση στο στοματικό στάδιο, η οποία πιθανολογείται ότι οδηγεί στον αλκοολισμό) κ.α.

Αλκοόλ και ψυχοπαθολογία

Ανάμεσα στους διάφορους αιτιολογικούς παράγοντες η ύπαρξη ψυχοπαθολογίας φαίνεται να διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο και να επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την εξέλιξη του προβλήματος.
Κλινικές και επιδημιολογικές έρευνες επισημαίνουν ότι ποσοστό έως και 70% των αλκοολικών έχει ταυτόχρονα και άλλες ψυχικές διαταραχές που μπορεί να συμβάλουν και αυτές στην παθολογική χρήση του αλκοόλ, όπως Αγχώδεις Διαταραχές, Σχιζοφρένεια, Διαταραχή της Διαγωγής (στην εφηβεία), αντικοινωνική διαγωγή ή Αντικοινωνική Διαταραχή της Προσωπικότητας και τέλος Διαταραχές της Διάθεσης.
Σε ένα αξιοσημείωτο ποσοστό εξ’ αυτών, η ψυχοπαθολογία που καταγράφεται πληροί κριτήρια μείζονος ψυχιατρικής διαταραχής.
Ιδιαίτερα όσον αφορά τις Διαταραχές της Διάθεσης, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το αλκοόλ αποτελεί το πρώτα «φυσικό» αγχολυτικό, στο οποίο καταφεύγουν όσα άτομα αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι χήροι, αλλά και όσοι άνδρες έχουν υποστεί ένα ψυχικό τραύμα εκδηλώνουν μια έντονη ροπή προς τον αλκοολισμό, κατά τους πρώτους έξι μήνες μετά το τραγικό γεγονός. Ωστόσο, οι συνέπειες του αλκοόλ είναι ευρύτερα γνωστές, δεδομένου ότι αγγίζουν ταυτόχρονα το σώμα, τη συμπεριφορά και τον ψυχισμό. Εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι σε περίπτωση κατάθλιψης, το αλκοόλ ευνοεί την άρση των αναστολών και διευκολύνει το πέρασμα στη δράση, δηλαδή στο ατύχημα ή την αυτοκτονία. Βέβαια, ο μεγαλύτερος κίνδυνος του παροδικού αυτού αλκοολισμού είναι να γίνει χρόνιος.
Αρκετές υποθέσεις έχουν διατυπωθεί στην προσπάθεια να δοθεί μια εξήγηση στην υψηλή συννοσηρότητα που καταγράφεται στα εξαρτημένα από το οινόπνευμα άτομα. Οι κυριότερες από αυτές είναι:
-Η ψυχιατρική συμπτωματολογία που παρατηρείται στους αλκοολικούς, πιθανόν να οφείλεται σε προϋπάρχουσες μακροχρόνιες ψυχιατρικές διαταραχές.
-Ο αλκοολισμός και οι συνυπάρχουσες ψυχιατρικές οντότητες ίσως αποτελούν εκφράσεις μιας κοινής υποκείμενης διαταραχής.
-Ο αλκοολικός χρησιμοποιεί το οινόπνευμα σε μια προσπάθεια ανακούφισης του από τα επώδυνα ψυχολογικά του συμπτώματα.
-Ο υψηλός βαθμός συννοσηρότητας ίσως είναι αποτέλεσμα μεθοδολογικού λάθους των ερευνών (υπεραντιπροσώπευση των ατόμων αυτών).
-Τα εμφανιζόμενα ψυχιατρικά συμπτώματα είναι αποτέλεσμα της κατάχρησης του οινοπνεύματος.
Στο διαγνωστικό- ταξινομικό σύστημα DSM-IV έγινε μια προσπάθεια καθορισμού σαφών κριτηρίων αναφορικά με την συνυπάρχουσα ψυχοπαθολογία των αλκοολικών ατόμων, με αποτέλεσμα να καταγράφονται κλινικά δύο κυρίως τύποι συννοσηρότητας.
Έτσι λοιπόν ανάμεσα στα άτομα με κατάχρηση/ εξάρτιση από το οινόπνευμα η διάγνωση πρωτοπαθής ψυχική διαταραχή μπορεί να τεθεί είτε όταν η συνδρομή αυτή έχει εμφανιστεί πριν από την έναρξη της κατάχρησης του οινοπνεύματος ή αν η συνδρομή παραμένει 4 εβδομάδες μετά την διακοπή της χρήσης. Σε αντιδιαστολή ως δευτεροπαθής ή επαγόμενη από το αλκοόλ ψυχοπαθολογική διαταραχή καθορίζεται εκείνη που συμβαίνει μόνο κατά την περίοδο της κατάχρησης της ουσίας και η οποία υποχωρεί σημαντικά μέσα σε ένα μήνα από την διακοπή της χρήσης αλκοόλ.
Η διάκριση ανάμεσα σε πρωτοπαθή και δευτεροπαθή ψυχιατρική διαταραχή αποτελεί συχνά μια δύσκολη και περίπλοκη διαδικασία. Τέσσερα κλινικά σημεία μπορεί να είναι βοηθητικά σε αυτή τη διαδικασία:
-Η ακριβής αναγνώριση της ψυχοπαθολογίας.
-Η ακριβής χρονική έναρξη της ψυχοπαθολογίας.
-Η τυχόν ύπαρξη της ψυχοπαθολογίας στο διάστημα αποχής από το οινόπνευμα.
-Η παρακολούθηση της εξέλιξης της ψυχοπαθολογίας για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.

Αλκοόλ και ψυχωσική διαταραχή

Η σχέση ανάμεσα στην κατάχρηση του οινοπνεύματος και στην ανάπτυξη ψυχωσικής συμπτωματολογίας έχει επισημανθεί και περιγραφεί εδώ και πολλές δεκαετίες.
Αποτελεί ζήτημα σημαντικής προτεραιότητας να διαφοροποιηθεί η ύπαρξη ψυχωσικών συμπτωμάτων, τα οποία μπορεί να παρατηρηθούν σε αρκετές περιπτώσεις χρηστών οινοπνεύματος, από την καθεαυτό ψυχωσική διαταραχή. Είναι γνωστό ότι παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις περιγράφονται σε ποικίλες κλινικές οντότητες όπως το στερητικό σύνδρομο, το τρομώδες παραλήρημα, τη συνδρομή Wernicke- Korsakoff, την εγκεφαλοπάθεια από αλκοολική πελάγρα, την αλκοολική άνοια και τη νόσο των Marchiafava- Bignami.
Η χρόνια και σημαντική χρήση οινοπνεύματος μπορεί να προκαλέσει μία κατάσταση παρανοειδούς ετοιμότητας, η οποία μπορεί να κυμαίνεται από μία απλή καχυποψία, μέχρι και το επίπεδο παραληρητικών ιδεών παρανοϊκού τύπου. Αυτή είναι η κλινική οντότητα που αναφέρεται ως αλκοολική παράνοια ή αλκοολική ζηλοτυπία σε παλιότερα ψυχιατρικά εγχειρίδια και στο DSM-IV καταγράφεται ως ψυχωσική διαταραχή προκαλούμενη από το οινόπνευμα. Επίσης η κατάχρηση οινοπνεύματος μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη αντιληπτικού τύπου διαταραχών και αυτή η κατάσταση, γνωστή παλιότερα ως αλκοολική ψευδαισθήτωση, αποτελεί τη δεύτερη κατά το DSM-IV μορφή αλκοολικής ψύχωσης.
Σύμφωνα με διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα ποσοστό έως και 5% των αλκοολικών θα εμφανίσει περιστασιακά παρανοϊκού τύπου ιδέες ή και αντιληπτικές διαταραχές.
Το φαινόμενο των αντιληπτικών διαταραχών που προκαλούνται από την κατάχρηση οινοπνεύματος περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Marcel το 1847, ο όρος όμως αλκοολική ψευδαισθήτωση αποδίδεται στο Bleuer.
Αν και έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε τα φαινομενολογικά χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής συνεχίζουν να προκαλούν διχογνωμίες. Αυτά για τα οποία φαίνεται να μεγαλύτερη ομοφωνία είναι το βαρύ ιστορικό της χρήσης οινοπνεύματος, η οξεία έναρξη, η επικράτηση ακουστικών ψευδαισθήσεων καθώς και η σύντομη διάρκεια της διαταραχής. Εκτός από τις ακουστικές ψευδαισθήσεις που έχουν συχνά επικριτικό ή και απειλητικό για το άτομο περιεχόμενο, περιγράφονται και οπτικές ή απτικές ψευδαισθήσεις. Οι περισσότεροι συγγραφείς θεωρούν ότι η απουσία διαταραχών του επίπέδου συνείδησης αποτελεί απαραίτητο χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής.
Ποσοστό έως και το 30% των σχιζοφρενών ασθενών πληροί κριτήρια αλκοολικής διαταραχής ενώ ορισμένες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι αλκοολικοί εμφάνισαν σχιζοφρενική ψύχωση σε υψηλότερα του αναμενόμενου ποσοστά.
Αρκετές υποθέσεις έχουν διατυπωθεί για την ερμηνεία αυτού του τύπου της συννοσηρότητας, όπως:
Η αποδιοργάνωση και η κοινωνική απομόνωση στην οποία οδηγεί η σχιζοφρένεια σε συνδυασμό με τη διαθεσιμότητα των εθιστικών ουσιών αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο κατάχρησης του αλκοόλ.
Η χρήση οινοπνεύματος διευκολύνει μιας προϋπάρχουσας ευαλωτότητας για ψυχωσικού τύπου καταστάσεις.
Η συνύπαρξη της κατάχρησης του οινοπνεύματος και της ψυχωσικής διαταραχής αυξάνει την βαρύτητα της ψυχοπαθολογίας.
Η χρήση του οινοπνεύματος ίσως αποτελεί μια προσπάθεια του ατόμου να ανακουφιστεί από προϋπάρχοντα ψυχωσικού τύπου συμπτώματα.

Αλκοόλ και διπολική διαταραχή

Δεδομένα από επιδημιολογικές μελέτες στις ΗΠΑ έδειξαν ότι ποσοστό 60% των διπολικών ασθενών τύπου Ι αναφέρουν κατάχρηση ουσιών κάποια στιγμή στην ζωή τους. Από αυτούς τους ασθενείς ποσοστό έως και 33% ανέφερε προβλήματα κατάχρησης/ εξάρτισης από το οινόπνευμα.
Στους διπολικούς ασθενείς τύπου ΙΙ η διάγνωση της ουσιοεξάρτησης κάποτε στην ζωή τους αναφέρεται σε ποσοστό 49% και από αυτούς σε ποσοστό 80% φαίνεται ότι το οινόπνευμα αποτελεί μία από τις ουσίες κατάχρησης.
Ενδιαφέρον είναι ότι ο επιπολασμός της μανίας στους αλκοολικούς αντιπροσωπεύει ποσοστό μόνο 2-3%, ενώ η μεγαλύτερη κατανάλωση οινοπνεύματος αναφέρεται κυρίως κατά την περίοδο των υπερθυμικών κρίσεων.
Ως γνωστό ο αλκοολισμός και η διπολική διαταραχή αντιπροσωπεύουν κλινικές οντότητες που συνδέονται με γενετική επιβάρυνση και ενδεχομένως να υπάρχει σε κάποιο βαθμό οικογενής συσχέτιση μεταξύ διπολικής και αλκοολικής διαταραχής.

Αλκοόλ και αγχώδεις διαταραχές

Η άποψη ότι η χρήση οινοπνεύματος μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του άγχους και στη βελτίωση της διάθεσης επικρατεί ευρέως στην κοινή γνώμη και όχι μόνο.
Τα κλινικά και εργαστηριακά δεδομένα υποστηρίζουν όμως ότι αυτό ισχύει μόνο για μικρές ποσότητες χρήσης οινοπνεύματος καθώς η μεγάλη και συστηματική χρήση προκαλεί άγχος και ανησυχία, εναλλαγές στην διάθεση και επίταση του δυσφορικού και καταθλιπτικού συναισθήματος.
Η κλινική εμπειρία δείχνει ότι ακόμη και η χρήση μέτριων ποσοτήτων οινοπνεύματος μπορεί να προκαλέσει την επόμενη μέρα συμπτώματα τάσης και αισθήματα άγχους και κατάθλιψης. Η απότομη διακοπή του οινοπνεύματος προκαλεί σοβαρά συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης τα οποία διαρκούν 4-5 μέρες περίπου, ενώ συχνά ακολουθεί μια περίοδος διάρκειας έως και λίγων μηνών κατά την οποία ο πρώην αλκοολικός εμφανίζει ήπια αγχώδη/ καταθλιπτική συμπτωματολογία καθώς και μεγάλη αστάθεια στην νευροφυτική ισορροπία του.
Αποτελεί κοινή παραδοχή στην βιβλιογραφία ότι οι αλκοολικοί εμφανίζουν σοβαρή συμπτωματολογία αγχώδους διαταραχής σε ποσοστά κατά πολύ υψηλότερα από ότι ο γενικός πληθυσμός.
Οι αγχώδεις διαταραχές πάντως που φαίνεται να συνυπάρχουν συχνότερα στους αλκοολικούς ως πρωτοπαθή ψυχοπαθολογικά σύνδρομα είναι οι κρίσεις πανικού και σε μικρότερο βαθμό η κοινωνικού τύπου φοβία.
’λλες μελέτες δείχνουν ότι οι φοβικές καταστάσεις συχνότερα προηγούνται της κατάχρησης οινοπνεύματος, οι ιδεοψυχαναγκαστικές διαταραχές και οι κρίσεις πανικού έχουν μια πιο ευκαιριακή σχέση με τον αλκοολισμό και τέλος η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή συνήθως καταγράφεται μετά την ανάπτυξη της εξαρτητικής συμπεριφοράς από το οινόπνευμα.

Αλκοόλ και διαταραχές προσωπικότητας

Παρά το γεγονός ότι σήμερα είναι κοινώς αποδεκτό ότι δεν υπάρχει ένας τύπος της προσωπικότητας που να προδικάζει την ύπαρξη της αλκοολικής κατάχρησης, οι διαταραχές της προσωπικότητας φαίνεται να παίζουν σημαντικό διαμορφωτικό ρόλο και στην πρόγνωση των αλκοολικών καταστάσεων.
Οι συχνότερες διαταραχές της προσωπικότητας που φαίνεται να συνδέονται με τον αλκοολισμό είναι η παρανοϊδής (4-44%), η αντικοινωνική (3-47%), η μεθοριακή (2-32%), η οιστρονική (6-34%), η αποφευκτική (2-32%) και η εξαρτητική (4-29%).
Η διεθνής βιβλιογραφία επικεντρώνει το ενδιαφέρον της κυρίως γύρω από τη σχέση του αλκοολισμού και της αντικοινωνικής διαταραχής της προσωπικότητας. Οι αλκοολικοί ασθενείς με αντικοινωνική διαταραχή της προσωπικότητας φαίνεται να έχουν νεώτερη ηλικία έναρξης της αλκοολικής εξαρτητικής συμπεριφοράς, περισσότερες παραβατικού τύπου συμπεριφορές σχετιζόμενες με το αλκοόλ, πιο πολλά εργασιακά και κοινωνικού τύπου προβλήματα, μεγαλύτερη ημερήσια κατανάλωση οινοπνεύματος καθώς και περισσότερες πιθανότητες κατάχρησης και άλλων εξαρτησιογόνων ουσιών.

Συμπεράσματα

Παρά τις αναφερόμενες σχέσεις μεταξύ του αλκοολισμού και των διαφόρων ψυχιατρικών διαταραχών, η ουσιαστική ποιότητα των σχέσεων αυτών δεν έχει ακόμη επαρκώς διευκρινιστεί.
Στις περισσότερες μελέτες τα πολλά μεθοδολογικά προβλήματα που επισημαίνονται κάνουν τους ειδικούς να διατηρούν σημαντικές επιφυλάξεις αναφορικά με τα συμπεράσματα, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις είναι έως και αντικρουόμενα.
Σε κάθε περίπτωση πάντως θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στα εξής ζητήματα:
-Στην τυχόν ύπαρξη αυτό- ή ετεροκαταστροφικής συμπεριφοράς, καθώς και γενικά σε επιθετικές ή αντικοινωνικού τύπου συμπεριφορές.
-Σε περίπτωση ύπαρξης πρωτοπαθούς τύπου ψυχοπαθολογίας η θεραπευτική της αντιμετώπιση με φαρμακευτική ή και ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, είναι καθοριστικής σημασίας για την εξέλιξη της αλκοολικής διαταραχής.
-Απαιτείται συστηματική και μακρόχρονη παρακολούθηση της εξέλιξης της ψυχοπαθολογίας, ιδιαίτερα σε περιόδους αποχής από το αλκοόλ, προκειμένου να διαμορφωθεί μια πιο ξεκάθαρη άποψη για τη φύση της και την απαιτούμενη θεραπευτική προσέγγιση.

Εκδηλώσεις της οξείας αλκοολικής τοξίκωσης

-Η απλή μέθη προκαλεί: μεταβολή του θυμικού, το οποίο γίνεται διαχυτικό (ευφορία, πολυλογία, ανεμελιά) και σπανιότατα καταθλιπτικό. Ελάττωση της εγρήγορσης, μεταβολή της συμπεριφοράς με άρση των αναστολών (αστόχαστα λόγια και χειρονομίες) και κινητική ασυνεργία (δυσαρθρία, παραπαίουσα βάδιση, αδεξιότητα των χειρονομιών).
-Το αλκοολικό κώμα παρατηρείται όταν η αλκοολαιμία ξεπερνά τα 3gr/l. Μπορεί να πρόκειται για σοβαρό κώμα με υποθερμία, αναπνευστική κάμψη και κίνδυνο καταπληξίας, το οποίο χρειάζεται επείγουσα ανάνηψη. Η θανατηφόρα δόση κυμαίνεται μεταξύ 4 και 5gr/l. Η έκθεση στο ψύχος και η νηστεία πριν από την λήψη οινοπνεύματος είναι επιβαρυντικοί παράγοντες. Πρέπει πάντοτε στα άτομα να ελέγχεται το επίπεδο γλυκόζης στο αίμα (κίνδυνος υπογλυκαιμίας που οφείλεται στο οινόπνευμα).
-Η παθολογική μέθη παρατηρείται σε ορισμένα άτομα γνωστά για την παρορμητική τάση τους για κατανάλωση οινοπνευματωδών. Η μέθη τείνει να πάρει παθολογική μορφή, συχνότερα κινητο- διεγερτικού τύπου: αναίτια ή για μηδαμινές αιτίες, το άτομο γίνεται έξαλλο, κτυπά, ουρλιάζει, σπάει. Η μέθη που συνοδεύεται από κρίση καταστροφικότητας μπορεί να κρατήσει πολλές ώρες και να καταλήξει μετά σε κώμα. Συχνά υπάρχει αμνησία του επεισοδίου. Μπορούμε επίσης να παρατηρήσουμε ψευδαισθητική μέθη (τρομακτική ψευδαίσθηση) και παραληρητική μέθη (ζηλοτυπία, ιδέα καταδίωξης, αυτοκαταγγελίες για αποτρόπαια εγκλήματα), η σοβαρότητα των οποίων έγκειται στον κίνδυνο αστραπιαίας παρορμητικής επιθετικής πράξης ή αυτοκτονίας. Αυτές οι καταστάσεις ελέγχονται θεραπευτικά με ενδομυϊκή χορήγηση διαζεπάμης (Valium) και επιτήρηση σε δωμάτιο απομόνωσης.

Υ.Γ. (από Μπάμπη Λάσκαρι) Αυτό που δημιουργεί βέβαια το άγχος και την αναγκαστική χορήγηση διαζεπάμης (στην Ελλάδα την προμηθευόμαστε από το Stedon κι όχι από το Valium (αν θέλετε ρωτήστε το γιατί τον φαρμακοποιό σας) – το Stedon λοιπόν, κυκλοφορεί σε δισκία των 2, 5 και 10 mg και σε χρώματα –αν δεν απατώμαι- κίτρινο (ή υπόλευκο), πράσινο ανοιχτό (σαν ξεπλυμμένο) και ροζ αντιστοίχως) – αυτό που δημιουργεί το άγχος, δεν είναι παρά η προσμονή της λήψης της «αλκοολικής μερίδας» – γιατί ο αλκοολικός δεν έχει άλλο στόχο από το να «πάρει τη δόση του» σε καθημερινό επίπεδο, όποια κι αν είναι αυτή η δόση, μόνο και μόνο για να μπορέσει να «λειτουργήσει» κοινωνικά.

Ας μιλήσει και κάποιος άλλος…

img312«Κλέβω για να πιάσει η κουμπαριά…»

(Michael Herzfeld, Ανθρωπολόγος: ένα από τα συμπεράσμτά του μετά από την «μακραίωνη» επιτόπιά του έρευνα στη Μεγαλόννησο Κρήτη, 1985)

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΩΝ ΦΥΛΑΚΩΝ ΑΥΛΩΝΑ

Γυμνάσιο – Λύκειο Ε.Κ.Κ.Ν.Α.: Ένα σχολείο ελεύθερων ανθρώπων μέσα στη Φυλακή

γράφει ο Σωτήρης Αθηναίος

Υπάρχει ένα Σχολείο,
στο οποίο οι μαθητές χαίρονται το μάθημα·
Δε τους ρωτάνε οι γονείς, αν διάβασαν· Διαβάζουν, γιατί χαίρονται και νοιώθουν τη δύναμη της γνώσης.www.24grammata.com.
Δε ζουν μαζί με τους γονείς τους, αλλά τους κουβαλάνε μαζί τους στον ύπνο και το ξύπνιο τους· Το αγαπημένο τατουάζ στο σώμα τους είναι η λέξη “μάνα”· Δεν έχουν το δωμάτιο τους, τη “βολή” τους, δεν καταλαβαίνουν με τον ίδιο τρόπο τις ψυχολογικές διακυμάνσεις της εφηβείας· Δεν είναι παιδιά, δεν είναι έφηβοι, δεν είναι άντρες, λες και κάποιος έχει σβήσει την αχνή μολυβιά, που σκιαγραφεί τα σημαντικότερα τμήματα της σύντομης ζωής τους και αυτοί με πείσμα πήραν τα μολύβια- χοντρά, ανεξίτηλα μολύβια- για να τα ξαναγράψουν μέσα στον
παράδεισο και την ασφάλεια που τους παρέχει το σχολείο των Φυλακών.
Σ’ αυτό το σχολείο οι μαθητές δεν κάνουν αδικαιολόγητες απουσίες, δεν πάνε φροντιστήριο, σχεδόν κανένας δεν παραλαμβάνει τον έλεγχο των βαθμών τους. www.24grammata.com.
Υπάρχει ένα Σχολείο,
στο οποίο οι μαθητές δε μετράνε το αντριλίκι με το θράσος προς τους Δασκάλους, για αυτούς οι Δάσκαλοι τους είναι ο κόσμος που ονειρεύονται και όχι η κοινωνία που απεχθάνονται.
Υπάρχει ένα Σχολείο, ένα Δημόσιο Σχολείο
που βοηθά εκατοντάδες μαθητές να πάρουν απολυτήριο Γυμνασίου και Λυκείου, για να μπορέσουν κάποτε να ενταχθούν ουσιαστικά στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου Κράτους.
Υπάρχει ένα Σχολείο, ένα Δημόσιο Σχολείο,
στο οποίο δεκάδες μαθητές, δίχως φροντιστηριακή υποστήριξη, έχουν, ήδη, εισαχθεί στα ΑΕΙ και ΤΕΙ της χώρας.
Υπάρχει ένα Σχολείο, ένα Δημόσιο Σχολείο,
στο οποίο οι μαθητές εκδίδουν σχολική εφημερίδα με μεστότητα άρθρων και αισθητική τελειότητα, που θα τη ζήλευαν ακόμα και επαγγελματικά έντυπα. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι βραβεύτηκαν δύο φορές μέσα σε ελάχιστα χρόνια με το πρώτο βραβείο σχολικών εφημερίδων από το Δημοσιογραφικό οργανισμό Λαμπράκη.
Υπάρχει ένα Σχολείο, ένα Δημόσιο Σχολείο,
στο οποίο οι μαθητές συμμετέχουν στο διαγωνισμό της Μαθηματικής Εταιρείας και διακρίνονται (πόσα σχολεία, δημόσια ή ιδιωτικά, έχουν ανάλογη διάκριση;)
Υπάρχει ένα Σχολείο, ένα Δημόσιο Σχολείο,
στο οποίο οι μαθητές οργανώνουν και παρουσιάζουν, κάθε χρόνο, θεατρικές παραστάσεις, μουσικές εκδηλώσεις, προστατεύουν τη βιβλιοθήκη τους σαν το σημαντικότερο περιουσιακό τους στοιχείο
Υπάρχει ένα Σχολείο, ένα Δημόσιο Σχολείο,
το οποίο οι καθηγητές επέλεξαν προαιρετικά να υπηρετήσουν (ταξιδεύοντας με δικά τους έξοδα 90 χλμ κάθε μέρα)· Παρουσιάζονται το πρωί και φεύγουν το απόγευμα από την εργασία τους· Βρίσκονται χρόνια στην ίδια θέση και ποτέ δε ζήτησαν τη μετάθεση, που δικαιούνται. Μεταφέρουν το κέφι για δουλειά στους μαθητές τους, και αποτελούν το μοναδικό, ίσως, αξιόλογο πρότυπο που έτυχε να γνωρίσουν. Είναι πρόθυμοι να συμπαρασταθούν σε οποιοδήποτε καλλιτεχνική πρωτοβουλία των μαθητών τους, οργανώνουν και συμμετέχουν σε διεθνή συνέδρια για
να ανταλλάξουν γνώσεις σχετικά με το επαγγελματικό τους αντικείμενο.
Αν υπήρχε ένα ανάλογο σχολείο στην Αμερική, Γερμανία, ή αλλού θα ήταν παγκόσμιο πρότυπο προς μίμηση για όλους τους δοκησίσοφους, που αναζητούν τα μεγαλεία, πάντα, έξω από την αυλή τους. Θα είχαν αφιερώσει χιλιόμετρα σελίδων τα ανά τον πλανήτη έντυπα, θα ήταν αντικείμενο μελέτης και διπλωματικών διατριβών σε όλους τους απανταχού πανεπιστημιακούς ή ερευνητές του πλανήτη www.24grammata.com.
Αυτό το σχολείο βρίσκεται στη χώρα μας και λειτουργεί, παρ’ όλα τα γραφειοκρατικά προβλήματα, με χρήματα των Ελλήνων πολιτών. Σε μια εποχή με απαισιόδοξες έως μίζερες ειδήσεις, το Γυμνάσιο (με Λυκειακές τάξεις) του Ειδικού Κέντρου Κράτησης Νέων Αυλώνα (Ε.Κ.Κ.Ν.Α.) αποτελεί παράδειγμα δημιουργίας για όλους τους Λειτουργούς της Εκπαίδευσης (Δημόσιας και Ιδιωτικής). Οι Λειτουργοί του (από τις ελάχιστες φορές, που η λέξη αποκτά πραγματικό νόημα) δουλεύουν αθόρυβα και αποτελεσματικά και δε χρησιμοποιούν τις επιτυχίες τους ως μέσο
κενόδοξης προβολής. Θεωρούν το έργο τους ολοκληρωμένο μόνο όταν καταφέρουν να πείσουν όλους εμάς να δώσουμε, στην πραγματικότητα, μια δεύτερη ευκαιρία στους μαθητές τους.
Τους ευχόμαστε ολόψυχα καλή ξεκούραση και καλή επάνοδο το Σεπτέμβρη
Στο www.24grammata.com θα διαβάσετε για τη συνεργασία των μαθητών του Ε.Κ.Κ.Ν.Α με τη Σχολή Καλών Τεχνών
και άλλα 1920 άρθρα στην ελληνική, αγγλική, γαλλική, γερμανική, ιταλική και ισπανική γλώσσα. Δωρεάν e-books (νέα βιβλία) / θεματική βιντεοθήκη για την Τέχνη, την Ιστορία, τις Επιστήμες

Δείτε όλο το αρχείο από την “λέξη της εβδομάδας” αλλά και άλλα ενδιαφέροντα άρθρα στη διεύθυνση www.24grammata.com. Μπορείτε να εγγραφείτε για να ενημερώνεστε για τα εβδομαδιαία ανανέωση από τα 24γραμματα, στη διεύθυνση http://24grammata.com/?page_id=6.
Αν δεν επιθυμείτε να λαμβάνετε ενημερωτικά μηνύματα, μπορείτε να επιβεβαιώστε ότι θέλετε να αφαιρέσετε το email σας από την ενημερωτική λίστα πατώντας εδώ.
If you wish to unsubscribe from our list, then please visit this link, or send an email to [email protected]

24γραμματα© 2011. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Ανάπτυξη από τα 24γραμματα

Ε, να πούμε κι εμείς κάτι για την ημέρα…

ΤΩΝ ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΑΙΩΝ

Στην Παλιά Βουλή, έξω απ’ την Παλιά Βουλή μάλλον, βρίσκεται ο αδριάντας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Η επιγραφή είναι λίγο – πολύ γνωστή – τουλάχιστον απ’ όσο μπορώ να βεβαιώσω, από τον πρώτο μου οδοντογιατρό και τώρα καλό μου φίλο Γιώργο Ιωαννίδη, που την γνωρίζει φυσικά «απ’ έξω» – όπως λέγαμε στο σχολείο. Βέβαια, ο Ιωαννίδης, -οικογενειακός μας οδοντογιατρός επί μακρά σειρά ετών – πήγε σχολείο μαζί με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, τον σημερινό γνωστό στιχουργό και δημοσιογράφο. Λέει λοιπόν το επίγραμμα:

«Έφιππος χώρει,
Γενναίε Στρατηγέ
Ανά τους αιώνας
Διδάσκων τους λαούς
Πώς οι δούλοι
Γίνονται ελεύθεροι».

Όταν λοιπόν ξαναπεράσετε από τη Σταδίου, ρίξτε μια ματιά στο μνημείο: δεν …δαγκώνει! Κι σν – παρ’ ελπίδα – βρεθείτε στο ωραίο Ναύπλιο, θυμηθείτε τον Κολοκοτρώνη που αφού έχασε δύο γυιούς στον εμφύλιο πόλεμο του 1824, κλείστηκε και στη φυλακή του Παλαμιδίου. Ω, ναι! Έχει αρκετά σκαλιά ώστε να κάνετε πράξη το όποιο σας τάμα!

Τελειώνοντας, θα παραθέσω απλώς τους στίχους ενός πολύ ωραίου δημοτικού τραγουδιού από τη συλλογή του Πολίτη ή του Claude Fauriel (:)

Λάμπουν τα χιόνια στα βουνά κι ο ήλιος στα λαγκάδια,
λάμπουν και τ’ αλαφρά σπαθιά των Κολοκοτρωναίων,
που ‘χουν τ’ ασήμια τα πολλά, τις ασημένιες πάλες,
τις πέντε αράδες τα κουμπιά, τις έξι τα τσαπράζια,
οπού δεν καταδέχονται τη γη να την πατήσουν.
Καβάλα τρώνε το ψωμί, καβάλα πολεμάνε,
καβάλα πάν’ στην εκκλησιά, καβάλα προσκυνάνε,
καβάλα παίρν’ αντίδερο απ’ του παπά το χέρι.
Φλουριά ρίχνουν στην Παναγιά, φλουριά ρίχνουν στους άγιους,
και στον αφέντη το Χριστό τις ασημένιες πάλες.
«Χριστέ μας, ‘βλόγα τα σπαθιά, ‘βλόγα μας και τα χέρια». Κι ό Θοδωράκης μίλησε, κι ο Θοδωράκης λέει:
«Τούτ’ οι χαρές που κάνουμε σε λύπη θα μας βγάλουν.
Απόψ’ είδα στον ύπνο μου, στην υπνοφαντασιά μου,
θολό ποτάμι πέρναγα και πέρα δεν εβγήκα.
Ελάτε να σκορπίσουμε, μπουλούκια να γενούμε.
Σύρε, Γιώργο μ’, στον τόπο σου, Νικήτα, στο Λοντάρι,
εγώ πάω στην Καρύταινα, πάω στους εδικούς μου,
ν’ αφήσω τη διαθήκη μου και τις παραγγελιές μου,
‘τι θα περάσω θάλασσα, στη Ζάκυνθο θα πάω».

Το βρήκα τελικά όμως στο διαδίκτυο, στο site των Εκπαιδευτηρίων «Διονύσιος Σολωμός» (www.dsolomos.gr) τους οποίους και από αυτή τη θέση, απλώς ευχαριστώ. (Αν και εγώ ήξερα απ’ έξω άλλη version, αυτή που είχε κάποτε το Αναγνωστικό μας…)

Ακτιβιστές, άθελά τους…

MarleyΑπό τον Μάρκο Βαμβακάρη στον Bob Marley: H “κουλτούρα του χασίς» στην Ελλάδα.

Ποιος είναι ο Μάρκος Βαμβακάρης; Ακούστε εδώ πρώτα, http://www.youtube.com/watch?v=b1JXZkptbBM&list=PLBDDF705125ABB6A4
και για όποιον έχει οποιαδήποτε ένσταση, απλώς τον παραπέμπω αρχικά στο μικρό βιβλιαράκι του μεγάλου μας Λαογράφου Ηλία Πετρόπουλου «Το άγιο χασισάκι» (εκδ. «Νεφέλη»). Για ύστερα, βλέπουμε…

Αλλά ας περάσουμε σ’ έναν άλλο μεγάλο τροβαδούρο, που έτυχε να γεννηθεί στη Τζαμάικα: τον Bob Marley.
Aυτός, έθεσε τα δύο βασικότερα ερωτήματα της σύγχρονης υπαρξιακής ανθρώπινης κατάστασης: “Could you be loved?” και “Is this Love?”, Την απάντηση την έδωσε ο ίδιος με τα ομώνυμα αντίστοιχα τραγούδια του. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ίδιος αγαπιόταν πολύ από την οικογένεια από την οποία προερχόταν – απόδειξη έμπρακτη η συμμετοχή της αδερφής του στα δεύτερα φωνητικά- και ότι όπως κάθε γνήσιος Τζαμαϊκανός, αγαπούσε να «παίζει μπάλα» – ποδόσφαιρο δηλαδή, με την ομάδα της γειτονιάς του.

Στην Ελλάδα, τα τραγούδια του Bob Marley ακούγονται συχνάκις στα όμορφα και κλασικά πλέον «μπαράκια» στις εξωτικές – τουλάχιστον για τους ξένους – παραλίες μας. Αλλά, ας μην τα πολυλογώ: ακούστε το http://www.youtube.com/watch?v=Mm7muPjevik και δώστε βάση – που λένε- στους στίχους!

Ποια είναι η βασική διαφορά μεταξύ Μάρκου Βαμβακάρη και Bob Marley? Ότι ο πρώτος είναι απλώς αυτοβιογραφικός στις δημιουργίες του. Κι αν κάπου έχω όποιο λάθος, παρακαλώ, σχολιάστε!

«Άγνωστοι» – στην Ελλάδα της γενιάς μου- ποιητές: από τον Κωστή Παλαμά στον Bob Dylan

BOB DYLAN σας χαιρετά!ΑΥΤΟΓΡΑΦΟ ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑΟ Κωστής Παλαμάς (Πάτρα, 13 Ιανουαρίου 1859 – Αθήνα, 27 Φεβρουαρίου 1943) ήταν ποιητής, πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας, ιστορικός και κριτικός της λογοτεχνίας. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, με σημαντική συνεισφορά στην εξέλιξη και ανανέωση της νεοελληνικής ποίησης. Αποτέλεσε κεντρική μορφή της λογοτεχνικής γενιάς του 1880, πρωτοπόρος, μαζί με το Νίκο Καμπά και το Γεώργιο Δροσίνη, της αποκαλούμενης Νέας Αθηναϊκής (ή Παλαμικής) σχολής. Θρυλούται μάλιστα ότι είχε πει κάποτε για τον Άγγελο Σικιελιανό την περίφημη πια φράση: «Παραμερείστε να περάσει ο ποιητής». Ο Παλαμάς, όσο κι αν έλαμψε για μία εποχή ως «ο αγαπημένος του Όντος», εγνώριζε καλά τον εαυτό του, τις δυνατότητές του και τα εκφραστικά του μέσα. Μπορεί σήμερα να ηχεί ως «παρήχηση», να φαίνεται δυσλειτουργικός και «ξεπερασμένος», οι ιδέες του όμως δεν παύουν να λειτουργούν αγγίζοντας θέματα καίρια και πανανθρώπινα.
Και ποιος είναι αυτός ο Νίκος Καμπάς;
Ξαναπαραθέτω από την βικιπήντια:

Νίκος Καμπάς:
Γεννήθηκε στην Μυτιλήνη, όπου τελείωσε το σχολείο, και σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, και απέκτησε τον τίτλο του διδάκτορα το 1880. Κατά την διάρκεια των σπουδών του συγκατοικούσε στο ίδιο διαμέρισμα με τον Κωστή Παλαμά. Άρχισε να δημοσιεύει τα πρώτα του ποιήματα στις εφημερίδες «Ραμπαγάς» και «Μη χάνεσαι» και το 1880 εξέδωσε την ποιητική του συλλογή Στίχοι, η οποία, μαζί με τους Ιστούς Αράχνης του Γ. Δροσίνη σηματοδοτεί την εμφάνιση της Γενιάς του 1880. Την ίδια χρονιά όμως εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, εγκατέλειψε την ποίηση και αφοσιώθηκε στο δικηγορικό επάγγελμα. Έμεινε στην Αλεξάνδρεια ως τον θάνατό του, το 1932.
Και τι λένε οι ξένοι για τον Παλαμά;

Λένε: Kostis Palamas was a Greek poet who wrote the words to the Olympic Hymn.

Λένε και πολλά άλλα στα Πανεπιστήμιά τους, αλλά αυτό τουλάχιστον εμάς, μας αρκεί.

Ας παραθέσουμε κι ένα ποίημα του όμως:

Κάλλιο φυτρώστε αγκριαγκαθιές,
και κάλλιο ουρλιάστε λύκοι,
κάλλιο φουσκώστε πόταμοι
και κάλλιο ανοίχτε τάφοι,
και, δυναμίτη βρόντηξε και σιγοστάλαξε αίμα,
παρά σε πύργους άρχοντας και σε ναούς το Ψέμα.
Των πρωτογέννητων καιρών η πλάση με τ’ αγρίμια ξανάρχεται.
Καλώς να ρθει.
Γκρεμίζω την ασκήμια.
Είμ’ ένα ανήμπορο παιδί
που σκλαβωμένο το ‘χει το δείλιασμα κι όλο ρωτά
και μήτε ναι μήτε όχι
δεν του αποκρίνεται κανείς,
και πάει κι όλο προσμένει
το λόγο που δεν έρχεται και μια ντροπή το δένει.

«Ο Γκρεμιστής»,
Κωστής Παλαμάς

Πάμε τώρα στον “greatest living poet” τουλάχιστον για τον Van Morrison. Και αυτός δεν είναι άλλος από τον Bob Dylan.

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Ο Μπομπ Ντίλαν (Bob Dylan, πραγματικό όνομα Robert Allen Zimmerman, (24 Μαΐου 1941) είναι Αμερικανός μουσικός. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους τραγουδοποιούς.

Ιδού κι ένα άσμα του, το “Forever Young”:

May God bless and keep you always
May your wishes all come true
May you always do for others
And let others do for you
May you build a ladder to the stars
And climb on every rung
May you stay forever young
Forever young, forever young
May you stay forever young.

May you grow up to be righteous
May you grow up to be true
May you always know the truth
And see the lights surrounding you
May you always be courageous
Stand upright and be strong
May you stay forever young
Forever young, forever young
May you stay forever young.

May your hands always be busy
May your feet always be swift
May you have a strong foundation
When the winds of changes shift
May your heart always be joyful
And may your song always be sung
May you stay forever young
Forever young, forever young
May you stay forever young.

ΒΟΒ DYLAN (the «Minessota» kid)